Ey Bîvefa, Hoş Âmedî Hoş

Söyleyen, sevgilinin vefasızlığını alaylı “hoş âmedî” nakaratıyla karşılar. Güzelliğin geçeceğini, yapılan eziyetin geri döneceğini söyler; son bentte Âşık Ömer’in yokluğunun sonradan anlaşılacağını ileri sürer.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Sen bana cevreyledin ey bîvefâ hoş âmedî hoş

   Gayrıları âşık ettin galibâ hoş âmedî hoş

   1Ey vefasız, bana eziyet ettin; hoş geldin, hoş.

   2Anlaşılan başkalarını kendine âşık ettin; hoş geldin, hoş.

   Karşılama sözü gerçek bir sevinç değil, kırgın ironidir; sevgilinin gelişi önceki vefasızlığın hesabıyla karşılanır. Başkalarının da âşık edilmesi, sitemi iki kişi arasındaki kırgınlıktan rekabet duygusuna taşır.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Bir birine benzemez nâz ü edâya başladın

   Ahdimiz böyle değildi ibtidâ hoş âmedî hoş

   1Birbirine benzemeyen naz ve tavırlara başladın.

   2Başlangıçta aramızdaki söz böyle değildi; hoş geldin, hoş.

   Değişken tavırlar eski ahitle karşılaştırılır. Söyleyen, şimdiki davranışı ortak geçmişe dayanarak tutarsız bulur. “İbtidâ”ya yapılan dönüş, bugünkü nazı başlangıçtaki karşılıklı sözün bozulması olarak çerçeveler.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Bir zamân ola ki zâyi’ ola hüsnün gevheri

   Ettiğin çevre peşîmân olasın sen ey perî

   1Bir zaman gelir, güzelliğinin cevheri değerini yitirir.

   2Yaptığın eziyetten sen de pişman olursun ey peri.

   Güzelliğin geçiciliği ahlâkî bir uyarıya çevrilir; bugünkü üstünlük gelecekteki pişmanlıkla sınırlandırılır. Cevherin değer yitirmesi, bedensel güzelliği kalıcı sermaye sayan sevgiliye yöneltilmiş zamanlı bir uyarıdır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Kasdederken benlerin bu canıma şimdengeri

   Çün çeküp pinyal misâli eşkıyâ hoş âmedî hoş

   1Benlerin artık canıma kastederken,

   2Hançer çekmiş eşkıya gibi geldin; hoş geldin, hoş.

   Ben ve hançer mazmunları birleşir; küçük güzellik işareti, âşığın gözünde doğrudan saldırı aracına dönüşür. Eşkıya benzetmesi bu saldırıyı kişileştirir ve alaylı karşılama sözünün tehditle yan yana durmasını sağlar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Tutalım bir hûb-i müstesnâ imişsin sevdiğim

   Kokmağa lâyık gül-i ra’nâ imişsin sevdiğim

   1Tutalım, gerçekten eşsiz bir güzelmişsin sevdiğim.

   2Koklanmaya lâyık seçkin bir gülmüşsün sevdiğim.

   Övgü şartlı “tutalım” sözüyle verilir; söyleyen güzelliği kabul ederken ona teslim olmadığını da sezdirir. “Müstesna güzel” ile “seçkin gül” aynı üstünlüğü insan yüzü ve bahçe imgesi üzerinden iki kez sınar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Âşık öldürücü bir yosma imişsin sevdiğim

   Hançerin deldi vücûdum eşkıyâ hoş âmedî hoş

   1Âşık öldüren bir yosmaymışsın sevdiğim.

   2Hançerin bedenimi deldi; ey eşkıya, hoş geldin, hoş.

   Gül imgesi hemen öldürücü yosma ve hançere döner. Bu sert geçiş, çekim ile zarar arasındaki bağı görünür kılar. Yosma ile eşkıya adlarının peş peşe kullanılması, güzelliğin cazibesini tehlike ve yaralanma diliyle kuşatır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Gerçi kâr etmez sana hiç şimdi ettiğim dilek

   Sonra duyarsın güzellik gidicek bu ne demek

   1Şimdi ettiğim dilek sana hiç etki etmese de,

   2Güzellik gidince bu sözün anlamını sonradan anlarsın.

   “Kâr etmez” dileğin sevgili üzerinde şimdi etkisiz kalmasını bildirir; bir yarar hesabı kurmaz. Sitem, güzellik geçince sözün anlamının anlaşılacağı gelecekteki bir hükme bağlanır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
8. 8

   Çün benim gibi çekersin sen dahi âşık emek

   Hep bulursun ettiğin hercâyilik hoş âmedî hoş

   1O zaman sen de benim gibi âşıklık zahmeti çekersin.

   2Yaptığın bütün vefasızlıkların karşılığını bulursun; hoş geldin, hoş.

   Şair cezayı dışarıdan değil benzer bir aşk deneyiminden bekler; sevgilinin âşığın yerine geçmesi adalet fikrini kurar. “Ettiğini bulmak” sözü, karşılığın dışarıdan verilecek cezadan çok davranışın geri dönüşü olduğunu belirtir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
9. 9

   Ah niçe oldu benim mahzûnum ol Âşık Ömer

   Yâr-ı garım hemdemim mecnûnum ol Âşık Ömer

   1Benim üzgünüm, o Âşık Ömer ne oldu diyeceksin.

   2Yakın dostum, yoldaşım, tutkunum olan Âşık Ömer nerede diyeceksin.

   Ses bir an gelecekteki sevgiliye verilir. Art arda yakınlık adları, yokluğun sonradan yaratacağı boşluğu büyütür. “Mahzun, hemdem, meftun” dizisi Ömer’in tek bir rolden değil, sevgilinin bütün yakınlık çevresinden silineceğini söyler.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
10. 10

    Kandedir ol şâir-i meftûnum ol Âşık Ömer

    Çok arayasın beni sen her yana hoş âmedî

    1O tutkun şair Âşık Ömer nerede diyeceksin.

    2Beni her yerde çok arayacaksın; hoş geldin.

    Son birim, şiirin öznesini “şair” diye de tanımlar; alaylı nakarat aranan kişinin artık bulunamayacağı tehdidiyle eksik bırakılır. Geleceğe yönelik “arayasın” sözü, bugün değeri bilinmeyen şairin yokluğunun sonradan anlaşılacağını bildirir.

    ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle