Güneş Yüzüne Tutkunum İbrahim

Söyleyen İbrahim’in güneş yüzüne yöneldiği için onun meclisine katıldığını bildirir; temiz bir gönülle yaklaşmak ister fakat çare bulacak aklı olmadığını söyler. Şiddetli bir yanış içinde Tanrı’nın adlarını anar, derdini kalbinde saklar ve gece gündüz ağlar. Mahlaslı bölümde Ömer güzellik bahçesinden küçük bir pay ister; sevgilinin ilacı bulacağına inanır ve onun sefasına gönüllü olduğunu yineler.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Sen cemâli afitâba mâilim İbrâhimim

   Ol sebebden meclisinde dâhilim İbrâhimim

   1Senin güneş gibi yüzüne tutkunum, İbrahim’im;

   2Bu yüzden meclisine katılmış bulunuyorum.

   İbrahim’in yüzü güneşe benzetilir; bu parlaklığa yönelmek onun meclisine girmenin açık sebebi yapılır. Söyleyen yalnız uzaktan bakan bir hayran değil aynı çevreye dâhil olmuş, buna rağmen bağlılığını yeniden ilan eden kişidir.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Sîne sâf olmak murâdım sen melek sîmâ ile

   Çâresin bulmaklığa yok âkilim İbrâhimim

   1Melek yüzün karşısında gönlümü arıtmak istiyorum;

   2Buna çare bulacak bir aklım yok, İbrahim’im.

   Melek yüz karşısında sineyi saflaştırma arzusu ilişkiye temiz niyetle yaklaşmayı anlatır. Buna karşılık aklın çare bulamaması, zihinsel yetinin aşkın etkisini yönetemediğini ve söyleyenin kendi çözüm gücünü yitirdiğini gösterir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Bir şedid ihrâka düştüm sen şehâ sultân içün

   Bin bir ismi vird edindim bir gece mihmân içün

   1Ey şah ve sultan, senin için şiddetli bir yanışa düştüm;

   2Bir gecelik misafirlik için bin bir adı dua edindim.

   Şiddetli yanış, sevgili uğruna girilen ruhsal ve bedensel sıkıntıdır; bin bir adı vird edinmek bu ateşe karşı duaya sığınmaktır. Bir gecelik misafirlik isteği küçük görünse de bütün kutsal adların anılmasını gerektirecek kadar büyütülür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Komadın elden bu nâzı zerrece ihsân içün

   Ettiğin şîveye hakka kailim İbrâhimim

   1Küçük bir iyilik uğruna bile bu nazı elden bırakmadın;

   2Yaptığın cilveyi gerçekten kabul ediyorum, İbrahim’im.

   Sevgilinin en küçük ihsan için bile nazından vazgeçmemesi, lütfun kolay verilmediğini belirtir. Söyleyen bu cilveyi itirazla reddetmez; hakkıyla kabul ettiğini söyleyerek güç ilişkisindeki sabırlı ve teslim olmuş yerini korur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Hâlimi arzetmeğe ben eyledim terk-i edeb

   Her ne derdim var ise setreyledim kalbimde hep

   1Hâlimi anlatırken edep sınırını aştım;

   2Bütün dertlerimi yine de kalbimde gizledim.

   Hâli açıklamak edep sınırını aşma kaygısı doğurur, fakat açıklama tamamlanmış değildir; dertlerin çoğu hâlâ kalpte saklanır. Birim, konuşma ihtiyacıyla mahrem acıyı örtme iradesinin aynı anda sürdüğünü gösterir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Zâr ü sergerdânın oldum ağlarım her rûz ü şeb

   Aşkına bel bağlamış bir sâilim İbrâhimim

   1İnleyen ve başı dönmüş tutkunun oldum, gece gündüz ağlarım;

   2Aşkına bel bağlamış bir dilenciyim, İbrahim’im.

   Zar, şaşkınlık ve gece gündüz ağlayış söyleyenin artık İbrahim’in sürekli tutsağı olduğunu bildirir. Kendini aşk yoluna bel bağlamış dilenci sayması, istenen lütfu hak değil sevgiliden beklenecek bağış olarak konumlandırır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Bâğ-ı hüsnünden Ömer diledi cüz’îce harâc

   Sen bulursun sevdiğim bu derd ü efkâra ilâç

   1Ömer senin güzellik bahçenden küçük bir pay istedi;

   2Sevgilim, bu dert ve düşüncelerin ilacını sen bulursun.

   Mahlaslı Ömer güzellik bahçesinden yalnız küçük bir pay istediğini söyleyerek talebini alçakgönüllü gösterir. Dert ve düşüncenin ilacını yine sevgilide bulması, aşkı doğuran yüzü aynı zamanda tek şifa makamı yapar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
8. 8

   Câbecâ fursat bulup ol yâra eyler imtizâc

   Bu kadar olsun safâna mâilim İbrâhimim

   1Yer yer fırsat bulup o sevgiliyle uyuşur;

   2Bu kadarı yeter; senin sevincine gönüllüyüm, İbrahim’im.

   İlk dizedeki yer yer fırsat ve sevgiliyle imtizaç ilişkisi kapalı olduğundan modern aktarım yeni bir olay kurmaz. Son dize Ömer’in kendi çıkarından çok İbrahim’in sefasına razı olduğunu bildirerek bağlılığı huzur dileğiyle tamamlar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle