Şehriyār-ı Ǿālemüñ Ǿömri ola yā Rab ziyād

Edirne'deki Ağa Kapısı ve Hacı Bektaş-ı Velî dergâhının Sultan Mustafa'nın emriyle yenilenmesi, şehrin gülmesi imgesiyle 1173'te tarihlenir.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Şehriyār-ı Ǿālemüñ Ǿömri ola yā Rab ziyād

   Edrine şehrini maǾmūr itdi lûŧfı ĥāliyā

   1Ey Tanrım, dünya hükümdarının ömrü uzun olsun;

   2lütfu şimdi Edirne şehrini bayındır etti.

   Dünya hükümdarının ömrü için dua edilirken, lütfunun Edirne'yi bugün bayındır ettiği söylenir. Hükümdarın kişisel esenliği ile şehrin fiziksel iyiliği aynı beyitte bağlanır; yönetim, görünür imar sonucu üzerinden övülür.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Cümleten tecdįdine śādır olup ħaŧŧ-ı şerįf

   Her ħarābe-zār olan Ǿālį vü müstaĥkem binā

   1Hepsinin yenilenmesi için yüce ferman çıkınca,

   2her harabe yüce ve sağlam bir yapı oldu.

   Bütün yapıların yenilenmesi için çıkan ferman, imar hareketinin idarî başlangıcıdır. Harabelerin yüksek ve sağlam binalara dönüşmesi, emrin sonucunu karşıt durumlarla somutlaştırır; metin tek bir yapıdan önce şehir ölçeğini kurar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Öyle maǾmūr oldı kim gül gibi güldi Edrine

   Her gören ħayr-duǾā eyler aña śubĥ u mesā

   1Edirne öyle bayındır oldu ki gül gibi güldü;

   2her gören sabah akşam ona hayır duası eder.

   Edirne'nin gül gibi gülmesi, bayındırlığı canlı bir yüz ve çiçek açılışına dönüştürür. Sabah akşam hayır duası eden seyirciler, imarın kamusal olarak fark edildiğini gösterir; övgü şairden halka yayılan ortak bir memnuniyet olur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Cümleden bu Ĥacı Bektāş-ı Velįnüñ dergehi

   Oldı tecdįd ile merġūb u feraĥ-zā dil-küşā

   1Bunların içinde Hacı Bektaş-ı Velî dergâhı,

   2yenilenince beğenilen, ferah ve gönül açıcı oldu.

   Genel yenilenme içinden Hacı Bektaş-ı Velî dergâhı seçilir. Tecdidden sonra beğenilen, ferah ve gönül açıcı olması, sağlamlığın yanına ziyaretçide oluşturduğu duyguyu ekler; yapı şehir imarının manevî odaklarından biridir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Çün tamām oldı Nažįr didiler tārįħini

   Bir seĥer cemǾ oldı serümde cemįǾan evliyā

   1Tamamlanınca, ey Nazîr, tarihini söylediler:

   2bir seher bütün veliler başımda toplandı.

   Yapı tamamlanınca tarih sözü bir seher vaktinde şairin başında toplanan veliler imgesiyle gelir. Bu sahne tarih hesabını kuru kayıt olmaktan çıkarıp manevî bir ilham anına dönüştürür; ‘bütün evliyâ’ ifadesi dergâhın kutsal çevresini genişletir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Emr-i Sulŧān Muśŧafā Ħānuñ śudūrı eyledi

   Ĥacı Bektāş-ı Velį dergāhını vālā binā

   1Sultan Mustafa Han'ın emri çıkıp,

   2Hacı Bektaş-ı Velî dergâhını yüce bir yapı kıldı.

   Son beyit yenilenmenin idarî failini Sultan Mustafa Han'ın emri olarak açıklar ve sonucu yüksek bir bina diye kaydeder. Seherdeki veliler manevî karşılığı, sultan emri ise dünyevî sebebi temsil eder; dergâhın inşası iki düzlemde tamamlanır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle