Sen gibi şūḫa begim dilber-i ra‘nā dirler

‘Derler’ redifi sevgili ve âşık adlarından toplumsal yargıya geçer; şair sonunda başkalarının verdiği çelişik adları umursamaz.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Sen gibi şūḫa begim dilber-i ra‘nā dirler

   Ben gibi ‘āşıḳ-ı āşüfteye şeydā dirler

   1Beyim, senin gibi güzele alımlı sevgili derler.

   2Benim gibi perişan âşığa çılgın derler.

   Toplum sevgiliye alımlı güzel, konuşana perişan ve çılgın âşık adını verir. Paralel cümleler iki kişinin aşk düzenindeki rollerinin başkalarının diliyle kurulduğunu gösterir.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Vaṣf iden ḳāmet-i bālāñı efendüm ne disün

   Ne ḳadar eylese vaṣfıñ daḫı a‘lā dirler

   1Efendim, uzun boyunu anlatan kişi ne söylesin?

   2Seni ne kadar anlatsa yine daha yüce derler.

   Sevgilinin uzun boyunu anlatan kişi ne kadar överse övsün, onun yine daha yüce olduğu söylenecektir. Tasvirin sınırı ile güzelliğin sürekli aşılması arasında övgüye dayalı bir çıkmaz kurulur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   İntiḳām almadıḳ eyvāh daḫı düşmenden

   Aluruz ġam yeme ey dil buña dünyā dirler

   1Eyvah, düşmandan henüz öç almadık.

   2Alırız; üzülme ey gönül, buna dünya derler.

   Düşmandan henüz öç alınmadığı kabul edilir, fakat gönle üzülmemesi ve bunun dünyanın düzeni olduğu söylenir. ‘Buña dünyâ dirler’ sözü intikamı bir plana değil zamanın kendi işleyişine bırakır; öç alma vaadi böylece avutucu bir kadere dönüşür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Dirler erbāb-ı ġınāya mütekebbīr ammā

   Herkese itse tevāżu‘ ḳatı ednā dirler

   1Zenginlik sahiplerine kibirli derler ama,

   2herkese alçak gönüllülük gösterse bu kez çok aşağı derler.

   Zengine kibirli denir; herkese alçak gönüllülük gösterirse bu kez aşağı görülür. Beyit birbirine zıt davranışların aynı toplumsal yargı mekanizmasında kusur sayılmasını eleştirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Her ne dirlerse disünler ne keder var ki baña

   Fāżıl-ı bī-ḥuzur u bī-ġam u pervā dirler

   1Ne söylerlerse söylesinler, benim için ne tasa var?

   2Bana huzursuz, tasasız ve pervasız Fâzıl derler.

   Mahlasta başkalarının ne dediğini umursamama iddiası, Fâzıl’a yakıştırılan huzursuz, tasasız ve pervasız sıfatlarla sınanır. Çelişik adlar kesin karakter teşhisi değil, redifin son oyunudur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle