Serverâ oldı gözüm yaşı benüm âb gibi

Gözyaşının suya, dertli gönlün dolaba dönüşmesiyle açılan gazel; aşk yudumunu aman vermeyen keskin suya, gözyaşını diken ve çerçöp sürükleyen sele benzetir; sevgilinin güzellik mescidine kaşlardan mihrap kurar ve kavuşma hazinesinin yalnız adının anıldığını söyler.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Serverâ oldı gözüm yaşı benüm âb gibi

   Tolanur mı eger bu göñül derd-ile dolâb gibi

   1Ey önder, benim gözyaşım su gibi oldu;

   2acaba bu gönül de dertle bir su dolabı gibi dönüp durur mu?

   Gözyaşı doğrudan suya dönüşünce gönlün hareketi de o suyla dönen dolabın bitmeyen devrine bağlanır. Böylece dert, yalnız içte duyulan bir acı değil, gözden akan suyun sürekli çevirdiği ve gönlü aynı yörüngede tutan mekanik bir kuvvet olur.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Cür‘a-i ‘ışkı içüp kim aña tâkat getüre

   Öldüre anı amân virmeye tîz-âb gibi

   1Aşkın bir yudumunu içip de ona kim dayanabilir?

   2O yudum, keskin ve yakıcı su gibi aman vermeden insanı öldürür.

   Aşk içilecek küçücük bir cür‘a olarak sunulur fakat miktarının azlığı etkisini azaltmaz; onu içenin dayanma gücü kalmaz. Tîz-âb benzetmesi, kadehte beklenen ferahlığı aşındırıcı ve öldürücü bir sıvıya çevirerek aşk içkisinin sertliğini görünür kılar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Gözlerüm yaşı görse seni birden götüre

   Nitekim hâr u hası hep çeke seylâb gibi

   1Gözlerimin yaşı seni görse bir anda sürükleyip götürür;

   2nitekim sel de dikenleri ve çerçöpü hep çekip götürür.

   Âşığın yaşı artık tek damla değil, karşısına çıkanı sürükleyen bir seldir; sevgili bile bu akışın dışında tutulmaz. Hâr ile hasın sele kapılması, gözyaşının gücünü bahçe artıkları üzerinden somutlaştırır ve birden götürme tehdidini tabiat sahnesine yerleştirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Mescid-i hüsnüñi iy dost san kim câmi‘ iden

   Eylemiş kaşlaruñ ol câmi‘e mihrâb gibi

   1Ey dost, güzellik mescidini bir araya getirip kuran kişi

   2kaşlarını da o camiye mihrap gibi yapmıştır.

   Sevgilinin yüzü ibadet mekânı olarak tasarlanırken kaşların kavisli biçimi bu yapının mihrabına dönüşür. Câmi‘ sözü hem toplayan hem cami anlamını taşıdığı için güzellik unsurlarını yüzde birleştiren kudret ile kaşın kutsal mimarideki yeri aynı ifadede buluşur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Arasañ sanma Muhibbî bulına genc-i visâl

   Añılur adı hemân kendüsi nâ-yâb gibi

   1Ey Muhibbî, arasan kavuşma hazinesinin bulunacağını sanma;

   2yalnız adı anılır, kendisi ise ele geçmez bir şey gibidir.

   Mahlas beyti visali saklı bir hazine olarak kurar fakat aramanın sonunda bulunma umudunu hemen geri çeker. Dolaşımda olan yalnız hazinenin adıdır; kendisinin nâ-yâb kalması, kavuşmayı bilinen ve konuşulan ama deneyimde ele geçirilemeyen bir değere dönüştürür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle