Gönlüm seni, gece saçlı güzeli sevdi

Şair gece kadar kara saçlı sevgiliyi severek başına kavga aldığını, yeniden derde düşüp Tanrı’ya seslendiğini anlatır. Siyah gözlerin önce aklını aldığını, ardından naz ve kayıtsızlığın geldiğini söyler. Ay yüz, peri görünüş ve imalı bakışlar âşığı öldürecek güçtedir; Ömer kapanışta aşkın hüznünü, Mecnunluğu ve sevgilinin ıssız eşiğine yaslanma arzusunu dile getirir.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Sevdi gönlüm sen saçı leylâ’yı şübhen olmasın

   Satun aldım başıma gavgayı şübhen olmasın

   1Gönlüm seni, gece kadar kara saçlı güzeli sevdi; kuşkun olmasın.

   2Başımın üstüne kavgayı satın aldım; kuşkun olmasın.

   Geceye benzetilen kara saç, gönlün seçtiği sevgiliyi ilk dizede belirler. Bu sevginin başa satın alınmış bir kavga sayılması, âşığın sonucunu bilerek tehlikeyi kabul ettiğini gösterir.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Kendj hâlimde gezerken uğradım derde yine

   Çağırırım Hazret-i Mevlâ’yı şübhen olmasın

   1Kendi hâlimde gezerken yine derde uğradım.

   2Hazret-i Mevla’ya sesleniyorum; kuşkun olmasın.

   Kendi hâlinde yürüyen kişi yeniden derde rastlar ve doğrudan Mevla’ya seslenir. Aşk acısı, gündelik hayatın beklenmedik kesintisinden yardım istenen manevi bir sınava dönüşür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Kokmaz isen her seher sen alasın aklım benim

   Mâil olduğum mu sana cürm ü günâhım benim

   1Her sabah kokunu duymazsam aklımı sen alırsın.

   2Sana gönül vermiş olmam benim suçum ve günahım mı?

   Sevgilinin kokusundan yoksun bir sabah aklın elden gitmesine yeter. Ardından gelen suç sorusu, âşığın yalnızca gönül verdiği için cezalandırılmasının adaletini sorgular.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Evveli aklımı aldın çeşm-i siyâhım benim

   Sonra ettin nâz ü istiğnâyı şübhen olmasun

   1Ey siyah gözlüm, önce aklımı aldın.

   2Sonra naz ve kayıtsızlık gösterdin; kuşkun olmasın.

   Siyah göz önce aklı alır, sonra naz ve istiğna gelir; güzelliğin etkisini bilinçli uzaklık izler. Âşık böylece hem çekimin hem sevgilinin kendini erişilmez kılmasının yükünü taşır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Mah yüyüne sâye salmış dilrübâ tek kaşları

   Sûretâ insandır ammâ bir perî rû başları

   1Gönül çelen tek kaşların ay yüzüne gölge düşürmüş.

   2Görünüşte insandır ama başları peri yüzlüdür.

   Tek kaş ay yüzün üzerine ince bir gölge bırakırken sevgilinin görünüşü insan ile peri arasında kalır. Şair bedeni gerçek dünyada görür, fakat güzelliğin niteliğini olağan insan ölçüsüne sığdıramaz.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Gâhice gözler süzüp hem remzile bakışları

   Öldürür ben âşık-ı şeydâyı şübhen olmasun

   1Bazen göz süzüp imayla bakışları

   2Ben çılgın âşığı öldürür; kuşkun olmasın.

   Göz süzme ve imalı bakış, açık söz söylemeden âşığı öldürecek bir iletişim kurar. Çılgın âşık üzerindeki hüküm, sevgilinin küçük bir yüz hareketinin bile ölümcül sayılmasıyla büyür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Der ki Ömer hiç güler mi aşkıle mahzûn olan

   Niçe tâkat getürür dîdârına meftûn olan

   1Ömer der ki: Aşkla hüzünlenen kişi hiç güler mi?

   2Yüzüne tutulan kişi buna nasıl dayanabilir?

   Mahlas beytindeki soru, aşk yüzünden mahzun kişinin gülmesini imkânsız görür. Yüze tutulmak, seyir zevki vermekten çok âşığın dayanma gücünü tüketen sürekli bir bağlılıktır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
8. 8

   Düşmesün sevdâlara bencileyin Mecnûn olan

   Yasdanurdum eşiğin tenhâyı şübhen olmasun

   1Benim gibi Mecnun olan kişi sevdalara düşmesin.

   2Issız eşiğine yaslanırdım; kuşkun olmasın.

   Mecnun’a benzeyenlere sevdaya düşmeme uyarısı, Ömer’in kendi deneyiminden çıkan acı öğüttür. Buna rağmen ıssız eşikte yaslanma isteği, uzak durma sözünün kavuşma arzusunu silemediğini gösterir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle