Sevdim yine bir dilber-ı ra’nâ küçücükten

Şair küçük yaştan beri sevdiği güzelin şekerle büyütüldüğünü düşünür; onun dadısı ve lalası olmayı diler. Özne dağılımı kapalı ‘Sen yalvarasın, döğe söğe ağlayasın sen’ yüzeyini sevgilinin âşıkları ağlatan nazına çevirmeden, öpücüğe hayır deyişini ve erken olgunluğunu anlatır.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Sevdim yine bir dilber-ı ra’nâ küçücükten

   Sükkerle anı beslemiş ana küçücükten

   1Yine küçük yaştan beri güzel bir sevgiliyi sevdim.

   2Annesi onu küçüklüğünden beri şekerle beslemiş.

   “Küçücükten” redifi aşkın başlangıcını her beyitte çocukluğa geri götürür. Sevgili “dilber-i ra’nâ” diye seçilir, tatlılığı da annesinin onu şekerle beslemesine bağlanır. Bu açıklama gerçek bir çocukluk bilgisi değil, yetişkin güzelliğini doğuştan gelen tada çeviren şiirsel bir varsayımdır.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Gam çekmez idim dâyesi bir âfet-i devran

   Olsaydım ana ben dahi lâlâ küçücükten

   1Devrin bir güzelinin dadısı olsaydım gam çekmezdim;

   2ben de onun küçüklüğünden beri lalası olsaydım.

   “Dâye” ile “lâlâ” iki bakım ve eğitim görevini art arda getirir; “olsaydım” isteği konuşanın her iki role de kendisini yerleştirme arzusunu taşır. Devrin güzelinin dadısı, ardından onun küçüklüğünden beri lalası olmak istemesi, aşk ilanını çocuğa sürekli yakın bulunmayı sağlayan gündelik bakım ilişkileri içinden kurar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Sen yalvarasın döğe söğe ağlayasın sen

   Uşşâka gelir özge temâşâ küçücükten

   1“Sen yalvarasın, döğe söğe ağlayasın sen” yüzeyinde eylemlerin öznesi kapalıdır.

   2Bu, âşıklara küçüklükten beri başka bir seyir gibi gelir.

   “Sen yalvarasın, döğe söğe ağlayasın sen” dizesinde yalvarma, dövme ve ağlama eylemleri sıralanır; ancak yüzey bunların öznesini güvenle paylaştırmaya izin vermez. Bu yüzden sevgili adına kaynak dışı bir saldırgan fail kurulmaz. “Özge temâşâ”, kapalı kalan bu hareket dizisini âşıkların küçüklükten beri gördüğü sıra dışı seyir olarak niteler.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Bir bûse dedim lâ dedi bin nâz ile ol şûh

   Gör nice olur âkil ü dânâ küçücükten

   1Bir öpücük istedim; o şuh bin nazla ‘Hayır,’ dedi.

   2Bak, insan daha küçüklükten nasıl akıllı ve bilgili olur.

   Konuşanın istediği tek “bûse”ye sevgili Arapça “lâ” ile karşılık verir; kısa ret, “bin nâz”ın ağırlığını taşır. Ardından akıllı ve bilgili oluşuna şaşılır. “Âkil ü dânâ” övgüsü, sevgilinin yaşına göre erken olgunluğunu gösterirken bu zekânın âşığı reddetmekte kullanıldığını da unutturmaz.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Ey Âşık Ömer vazgele mi senden o dilber

   Bir âfet-i cânı sevesin tâ küçücükten

   1Ey Âşık Ömer, o sevgili senden vazgeçer mi?

   2Sen bir can afetini tâ küçüklüğünden beri sevesin.

   Mahlaslı soru, sevgilinin Ömer’den vazgeçip geçmeyeceğini sorarak önceki tek taraflı yalvarışı tersine çevirir. Son dizedeki “âfet-i cân” sevilen kişiyi cana zarar veren güzellik olarak tanımlar. “Tâ küçücükten” bağlılığın uzunluğunu gösterir, fakat bu sürenin âşığı korumadığını da açık bırakır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle