Sofu Sen Kendini Arif Sanırsın

Kendini arif sanan sofuya karşı yazılmış beş dörtlüklü bir taşlama. Her dörtlük iki heceli bir sesle kapanıyor — Hak Hak, laklak, çık çık, vah vah, hık mık — ve şiirin hükmü bu seslerin sıralanmasından çıkıyor.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Sofi sen kendini arif sanırsın

   ‘ ’Benden özge arif yok yok’ ’ diyerek

   Suret-i zahirde kafa sallarsın

   Oturur kalkarsın ‘’Hak Hak” diyerek

   1Sofu, sen kendini arif sanıyorsun

   2"Benden başka arif yok yok" diyerek

   3Görünüşte, dış yüzde başını sallayıp durursun

   4Oturur kalkar, "Hak Hak" dersin

   Şiirin bütün yapısı son dizedeki tırnak işaretine bağlı: her dörtlük iki heceli bir yinelemeyle kapanıyor. İlk birimde bu "Hak Hak"tır ve zikir sesi "kafa sallamak" fiiliyle yan yana gelince ibadetin içinden çıkıp mekanik bir harekete iniyor.

   Bütün dörtlük yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Guş eyle pendimi ey sofu zade

   Sen bu gönül ile kalırsın dağda

   Senin gibi gezer leylek havada

   Geçirir gününü ‘’laklak” diyerek

   1Öğüdümü dinle ey sofu oğlu

   2Bu gönülle sen dağ başında kalırsın

   3Senin gibi leylek de havada gezer

   4Gününü "laklak" diyerek geçirir

   Öğüt verme kalıbı ("gûş eyle pendimi") klasik nasihatnameden alınmış, ama benzetme köyden geliyor: leylek. Sofunun "Hak Hak"ı ile leyleğin "laklak"ı ses olarak neredeyse aynı; şiir tartışmayı yürütmüyor, iki sesi yan yana koyup işi kulağa bırakıyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Anda körsün eğer bunda kör isen

   Rah-ı erenlerden bi-haber isen

   Yarın Hakk’ın divanına varırsan

   Kovarlar taşraya ‘’çık çık” diyerek

   1Burada körsen orada, ahirette de körsün

   2Erenlerin yolundan habersizsen

   3Yarın Hakk'ın divanına varacak olursan

   4"Çık çık" diyerek seni dışarı kovarlar

   "Anda" ile "bunda", yani ahiret ile dünya, körlük üzerinden eşitleniyor: burada görmeyen orada da göremez. Kapanıştaki "çık çık" hem kovma sesi hem de bir azarlama; divan kapısında sofuya söylenen bir söz değil, çıkarılan bir ses var.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Tarik-i Hakk’a gir etme tehiri

   Bil Hacı Bektaş’ı fahr-ı fakiri

   Sufı kardeş pişman olup ahiri

   Döversin dizini ‘’vah vah” diyerek

   1Hak yoluna gir, geciktirme

   2Hacı Bektaş'ı yoksulların övüncü olarak bil

   3Sofu kardeş, sonunda pişman olup

   4"Vah vah" diyerek dizini döversin

   Taşlama burada bir davete dönüşüyor: Hacı Bektaş "fahr-ı fakir", yoksulların övüncü diye anılıyor ve yola girmenin ertelenmemesi isteniyor. Dörtlük pişmanlığı gelecek zamanla kuruyor; "vah vah" bu kez sofunun kendi ağzından çıkacak ses.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Agahi’nin bu sözünde durmazsan

   Edebi kör kalın meydan görmezsen

   Hacı Bektaş tarikatına girmezsen

   Sonra canın çıkar ‘’hık mık” diyerek

   1Agahi'nin bu sözünde durmazsan

   2Sonsuza dek kör kalın, meydanı görmezseniz

   3Hacı Bektaş'ın yoluna girmezsen

   4Sonunda "hık mık" diyerek canın çıkar

   Mahlas dörtlüğü bir şart zinciri: durmazsan, görmezsen, girmezsen. Kapanıştaki "hık mık" can çekişmeyi ve kaçamak cevabı aynı sese sığdırıyor. Kaynakta üçüncü dize on iki heceli; başka derlemelerde "tarikine" biçimiyle on birde durur, buradaki uzama korundu.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle