Sözümden Mahabbet Remzini Alıp

Sevgili, şairin aşkını anlayınca nazlanıp ondan uzaklaşır; âşık ise ekmek-tuz hakkından boynundaki ipe kadar sert imgelerle sadakat talep eder. Rakibe beddua ile sevgiliye merhamet çağrısı arasında gidip gelen ses, karşılıksız sevginin gurur kırıcı yönünü açar.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Sözümden mahabbet remzini alıp

   Nâz ü istiğnâya başladı habîb

   1Sevgili, sözümdeki aşk işaretini anlayınca

   2nazlanıp kendini geri çekmeye başladı.

   Sevgili, şairin sözündeki aşk işaretini anlayınca naz ve istiğnaya başlar. İtiraf yakınlık getirmek yerine mesafe üretir; sevilen kişi bildiği duyguyu kendi üstünlüğünün aracı yapar.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Ölümlü hastası olduğum bilip

   Yanıma gelmeğe âr etti tabîb

   1Aşkından ölümcül biçimde hasta olduğumu bildi.

   2Ama doktor yanıma gelmeye utandı.

   Âşığın ölümcül derecede hasta olduğunu bilen sevgili, tabip olduğu hâlde yanına gelmekten utanır. Şifa verebilecek kişinin uzak durması, aşk hastalığını hem ağırlaştırır hem de zalimce kılar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Nân ü nemek hakkın basmak dilersin

   Hayâtın bâbını yasmak dilersin

   1Ekmeğin ve tuzun hakkını çiğnemek istiyorsun.

   2Hayat kapısını yüzüme kapatmak istiyorsun.

   Ekmek ve tuz hakkını çiğneme suçlaması, ortak geçmişin vefasına dayanır. Hayat kapısını kapatma arzusu, basit bir ayrılığı değil, eski yakınlığı inkâr eden ölümcül bir nankörlüğü anlatır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Bu ben efkendeni asmak dilersin

   Emrin olsun işte gerdan işte ip

   1Benim gibi düşkünü asmak istiyorsun.

   2Emrin başım üstüne; işte boyun, işte ip.

   Yere serilmiş âşığı asmak isteyen sevgiliye boyun ve ip hazır diye cevap verilir. Bu meydan okuyan teslimiyet, can korkusunun aşk bağlılığı karşısında anlamını yitirdiğini gösterir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Neyleyim cânıma devirdin beni

   Sevgili yârimden ayırdın beni

   1Canıma ne yaptın da beni böyle çevirdin?

   2Beni sevgili yârimden ayırdın.

   Rakip şairi canından bezdirip sevgili yârinden ayırmıştır. İç gücün kırılmasıyla dış ayrılık üst üste gelir; âşık hem kendisine hem sevdiğine yabancılaştırılmış hisseder.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Âhım ile halka duyurdun beni

   Dilerim Allah’tan bulasın rakîb

   1Ahımla beni herkese duyurdun.

   2Ey rakip, Allah’tan karşılığını bulmanı dilerim.

   Âhın halka duyurulması utancı büyütür; şair, rakibin de Allah’tan bir karşılık bulmasını diler. Gizli acının kamusal rezalete dönüşmesi, bedduanın duygusal temelini açıklar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Adâlet yaraşır mürvetli câna

   Ya irgör visâle bâkî bu câna

   1Merhametli insana adalet yakışır.

   2Ya bu cana kalıcı kavuşmayı eriştir,

   Mert ve cömert kişiye adalet yaraşır; sevgiliden canı kalıcı kavuşmaya eriştirmesi istenir. Aşk talebi, merhamet dilinden çıkarılıp sevgilinin şanına uygun ahlaki bir görev olarak sunulur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
8. 8

   Böyle bî vefâlık düşer mi şâna

   İki rahmetten kıl birini nasîb

   1çünkü böyle vefasızlık senin şanına yakışmaz.

   2Bana şu iki rahmetten birini nasip et.

   Vefasızlığın sevgilinin şanına yakışmadığı söylenir ve iki rahmetten biri istenir. Kavuşma ya da ölüm olabilecek bu ikili çıkış, belirsizlik içinde sürmekten daha merhametli görünür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
9. 9

   Ey Ömer olmuşum dillerde bednâm

   Sen vefâ kılmazsın ben sabr ü ârâm

   1Ey Ömer, dillere düşüp kötü ün kazandım.

   2Sen vefa göstermezsin; bende sabır ve huzur kalmaz.

   Ömer dillere düşüp kötü ün kazanırken sevgili vefa göstermez; âşık da sabır ve sükûn bulamaz. Toplumsal itibar kaybı ile iç huzursuzluk, karşılıksız aşkın iki ayrı bedeli olur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
10. 10

    Neyleyim bu yüzden elverir eyyâm

    Sende hüsün bende mahabbet garîb

    1Ne yapayım, zaman ancak bu kadarına izin veriyor.

    2Güzellik sende, sevgi bende; ikisi de yalnız kalmış.

    Günlerin bu hâle ancak yettiğini söyleyen şair, sevgilide güzellik, kendisinde ise garip bir muhabbet bulunduğunu belirtir. Kapanış, eşitsiz ilişkinin iki tarafındaki sermayeyi hüzünle karşılaştırır.

    ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle