Şunda Bir Dilberin Âhû Gözleri

Ceylan gözlü sevgilinin sözü, dudağı, kaşı ve beni klasik güzellik mazmunlarıyla ayrıntılandırılır. Onu gören âşıkların aklını yitirmesi ve boyuna erişememesi, hayranlığı erişilmezlik duygusuna çevirir; şiir sonunda bir arzıhal ihtiyacı doğar.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Şunda bir dilberin âhû gözleri

   Güftâra geldikçe şîrin sözleri

   1Şuradaki güzelin ceylan gözleri

   2konuştuğunda sözleri tatlılaşır.

   Ahu gözlü güzel konuşmaya başladığında sözleri tatlılaşır. Bakışla sesin birlikte etkili oluşu, sevgiliyi yalnız görülen bir yüz değil, konuşmasıyla da âşığı kendine çeken canlı bir kişi yapar.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Aklımı fikrimi eyledi târâc

   Akıdır lebinden sükker ü güllâç

   1Aklımı ve düşüncemi yağmaladı.

   2Dudaklarından şeker ve tatlı akar.

   Sevgili şairin aklını ve fikrini yağmalar; dudağından şekerle güllaç akar gibi bir tat yayılır. Zihinsel yenilgi, ağızdan gelen aşırı tatlılıkla gerekçelendirilerek aşk bir şölen ve talan olur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Ben gibi ölümü hastası çoktur

   Melâhat mülkünde nazîri yoktur

   1Benim gibi onun aşkından ölümcül hasta olan çoktur.

   2Güzellik ülkesinde onun benzeri yoktur.

   Şair gibi ölümcül hastalığa düşenlerin çokluğu belirtilir; buna rağmen sevgilinin güzellik ülkesinde benzeri yoktur. Ortak ıstırap, onun eşsizliği etrafında çoğalan bir âşık kalabalığı kurar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Kaşlar kazâ yayı kirpiği oktur

   Dilrübâlar içre cümleye sertâc

   1Kaşları kader yayı, kirpikleri oktur.

   2Gönül çelenlerin hepsinin baş tacıdır.

   Kaşlar kaza yayı, kirpikler ok olarak tasvir edilir; sevgili bütün gönül kapanların baş tacıdır. Güzellik, hem yaralayan silahlar hem de kendi sınıfının hükümdarlığıyla anlatılır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Hâl-i hindûları rûya dökülmüş

   Ebrûları kıl kalemle çekilmiş

   1Siyah benleri yüzüne dökülmüş.

   2Kaşları ince bir kalemle çizilmiş gibidir.

   Yüzdeki siyah benler dökülmüş, kaşlar ince bir kalemle çizilmiş gibidir. Renk ve çizgi ayrıntıları, sevgilinin çehresini özenle işlenmiş bir yazı ve resim yüzeyine dönüştürür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Gören üftâdenin kaddi bükülmüş

   Sanki tavâf eder Kâ’be’yi huccâc

   1Onu gören düşkün âşığın beli bükülür.

   2Sanki hacılar Kâbe’yi tavaf etmektedir.

   Onu gören düşkün âşığın beli bükülür; bu eğiliş Kâbe’yi tavaf eden hacıların hâline benzetilir. Sevgili çevresindeki aşk hareketi, saygı ve teslimiyet taşıyan kutsal bir dönüş kazanır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Ol saçı Leylâ’ya kim nazar kılur

   Aklın cem’edemez dîvâne olur

   1Kim o Leyla gibi saçlara bakarsa

   2aklını toparlayamaz, deliye döner.

   Leyla kadar karanlık saça bakan kişi aklını toplayamaz ve divane olur. Saçın rengiyle meşhur aşk hikâyesinin adı birleşerek güzelliğin zihni dağıtan gücünü derinleştirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
8. 8

   Yokluktan el çeken ganimet bulur

   Ebvâb-ı hüsnünden bir kez alan bac

   1Yokluktan vazgeçen kişi büyük bir nimet bulur.

   2Güzellik kapılarından bir kez vergi alan zenginleşir.

   Dünya malından el çeken kişi, güzellik kapılarından bir kez pay aldığında gerçek ganimeti bulur. Maddi yoksunluk, sevgilinin yüzünde daha değerli bir zenginliğe erişme imkânına çevrilir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
9. 9

   Ey Ömer neyleyim kokulmaz gülüm

   Yüz be yüz söylesem yanılur dilim

   1Ey Ömer, koklayamadığım gülüm için ne yapayım?

   2Yüzüne karşı konuşsam dilim dolaşır.

   Ömer koklayamadığı güle seslenir; yüz yüze konuşsa bile dili şaşacaktır. Yakınlık arzusu ile söyleme yetersizliği arasındaki gerilim, sevgilinin erişilmezliğini yalnız mesafeye bağlamaz.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
10. 10

    Kadd-i bâlâsına erişmez elim

    Arzıhal sunmağa kıldım ihtiyâç

    1Elim onun uzun boyuna erişmez.

    2Bu yüzden hâlimi yazıyla sunmak zorunda kaldım.

    Şairin eli sevgilinin uzun boyuna erişmez; bu yüzden hâlini bir dilekçe gibi sunmak zorunda kalır. Bedensel uzaklık, sözün resmî ve alçak gönüllü aracılığıyla aşılmaya çalışılır.

    ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle