Yalancı Dünyâya Aldanma Yâhü

Dünya, kimsenin kalıcı olarak konaklayamadığı iki kapılı bir virane diye tasvir edilir. Mevsimlerin, suların, ayın ve yıldızların durmadan devri; insana bağa bahçeye aldanmamasını, doğru yolu seçmesini ve geçiciliği unutmamasını söyler.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Yalancı dünyâya aldanma yâhü

   İki kapılı bir virânedir bu

   1Ey dost, yalancı dünyaya aldanma.

   2Burası iki kapılı bir harabedir.

   Dünya, insanı aldatan ve iki kapısı bulunan yıkık bir hana benzetilir. Giriş ile çıkışın kaçınılmazlığı, burada kalıcılık aramanın boşluğunu daha ilk beyitte açık bir uyarıya dönüştürür.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Bu dernek dağılır bu an eğlenmez

   Bunda konan güçer mihman eğlenmez

   1Bu topluluk dağılır; hiçbir an kalıcı değildir.

   2Buraya konan misafir göçer, oyalanmaz.

   Kurulan topluluğun hemen dağılacağı, bu konakta hiçbir misafirin sürekli kalamayacağı söylenir. İnsan ilişkileri ve ömür, geçici bir konaklama düzeni içinde birlikte düşünülür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Bakma bunun karasına akına

   Benzer heman oğlan oyuncağına

   1Dünyanın karasına da akına da aldanma.

   2O, yalnızca bir çocuk oyuncağına benzer.

   Dünyanın akına ya da karasına bakmamak, iyi ve kötü görünen yüzlerine aynı mesafeyi koymayı gerektirir. Oğlan oyuncağı benzetmesi, çekici görünen uğraşların ciddiyetsiz ve kısa ömürlü olduğunu anlatır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Gönül verme bostanına bağına

   Bunda âkil olan insan eğlenmez

   1Bahçesine ve bağına gönül verme.

   2Burada akıllı insan uzun süre kalmaz.

   Bağa ve bostana gönül bağlamama öğüdü, güzelliğin bile kalıcılık sağlamadığını belirtir. Aklını kullanan insanın burada oyalanmaması, zevkten kaçmaktan çok onun geçici niteliğini bilmesine dayanır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Doğrusuna gide görün yolların

   Dünyâ zindânıdır mü’min kulların

   1Yolların doğru olanından yürümeye çalış.

   2Dünya, inanan kullar için bir zindandır.

   Doğru yollara yönelme çağrısı, dünyanın inanan kullar için bir zindan olduğu düşüncesiyle açıklanır. Yol seçimi, sıkışmış dünyevi hâlden manevi özgürlüğe çıkmanın şartı olur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Çeke görün darbın yüce yılların

   Zindanda olan hod insan eğlenmez

   1Uzun yılların darbelerine katlan.

   2Zindandaki insan zaten oyalanamaz.

   Yılların ağır darbelerine dayanmak, zindandaki insanın bekleyişine benzetilir. Zaman bedeni ve ruhu zorlasa da bu sıkıntı, kalıcı bir yurt sanılmaması gereken geçici mahpusluğun parçasıdır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Ey gafil ne sandın bu rûzigârı

   Yükün yüklede gör evvelce bâri

   1Ey gafil, bu zamanı ne sandın?

   2Hiç olmazsa yükünü önceden hazırlat.

   Gafil kişiye zamanın ne olduğunu sormak, onu yükünü erkenden hazırlamaya çağırır. Rüzgâr gibi geçen ömür karşısında tedbir, yolculuk başlamadan önce yapılması gereken bilinçli bir hazırlıktır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
8. 8

   Durur mu anladın tâze bahârı

   Yoksa yolcu gider kervan eğlenmez

   1Taze baharın duracağını mı düşündün?

   2Yolcu gider; kervan beklemez.

   Taze baharın duracağı sanısı reddedilir; kervan, yolcu ve mevsim aynı geçiş fikrinde buluşur. En canlı dönem bile durmadan ilerleyen zamanın önünde konaklayamaz.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
9. 9

   Var ibâdet eyle Mevlâ yoluna

   Bir gün sefer düşer berzah iline

   1Git, Mevlâ yolunda ibadet et.

   2Bir gün berzah ülkesine yolculuk çıkar.

   Mevlâ yolunda ibadet etmek, berzah ülkesine düşecek seferin hazırlığıdır. Ölüm uzak ve belirsiz bir son gibi değil, varılacak menzili bulunan zorunlu bir yolculuk olarak düşünülür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
10. 10

    Bunda ne eylersen anda buluna

    Otağı kalkıcak sultan eğlenmez

    1Burada ne yaparsan orada karşına çıkar.

    2Sultanın otağı kalkınca kimse oyalanmaz.

    Bu dünyada yapılanın öte tarafta bulunacağı söylenir; otağ kalkınca sultanın bile bekleyememesi buna eklenir. Davranışın sonucu kalırken makam ve ihtişam geçici eşyaya dönüşür.

    ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
11. 11

    Ömür tamâm olur defter dürülür

    Hak’kın dergâhına kullar derilir

    1Ömür biter, hesap defteri kapanır.

    2Kullar Hakk’ın huzurunda toplanır.

    Ömrün tamamlanması defterin dürülmesiyle anlatılır; kullar Hak dergâhında toplanır. Kişisel hayat sona erdiğinde kapanan kayıt, daha büyük bir hesap meclisinde yeniden açılacaktır.

    ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
12. 12

    Sırat köprüsüyle Mizan kurulur

    Buyruğu tutulur ferman eğlenmez

    1Sırat Köprüsüyle terazi kurulur.

    2Buyruk uygulanır; ferman beklemez.

    Sırat köprüsü ve Mizan, ölüm sonrasındaki ölçü ve geçişi somutlaştırır. İlahi buyruğun durmadan işlemesi, dünyadaki hiçbir fermanın bu kesin düzeni erteleyemeyeceğini vurgular.

    ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
13. 13

    Zâhid nice oldu bunca peygamber

    Kani Halîlullah Sıddîk-ı ekber

    1Ey zahit, bunca peygamberin sonu ne oldu?

    2İbrahim Peygamber ve yüce Sıddık nerede?

    Zahide geçmiş peygamberlerin nerede olduğu sorulur; Halilullah ve Sıddık-ı Ekber anılarak en seçkin kişilerin bile göçtüğü hatırlatılır. Ölüm karşısında manevi mertebeler kalıcılık sağlamaz.

    ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
14. 14

    Kani Ömer Osman, Bû Bekr ü Hayder

    Bunda gelen gider bir can eğlenmez

    1Ömer, Osman, Ebubekir ve Ali nerede?

    2Buraya gelen gider; hiçbir can kalıcı değildir.

    Ömer, Osman, Ebubekir ve Haydar’ın adları ölümün evrenselliğine tanık olur. Dünyaya gelen her canın gideceği hükmü, İslam tarihinin büyük şahsiyetleriyle sarsılmaz bir örneğe bağlanır.

    ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
15. 15

    Sular olmuş gibi dîdâra akmış

    Mahabbet bahrinde bir katre akmış

    1Sular sevgilinin yüzüne doğru akar gibi akmış.

    2Sevgi denizine bir damla daha karışmış.

    Suların sevgilinin yüzüne doğru akması, muhabbet denizindeki tek damlanın yolculuğu gibi tasarlanır. Küçük bireysel sevgi, kendisini aşarak daha geniş ve ilahî bir aşk ummanına katılır.

    ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
16. 16

    Dün gün akar çağlar meydana akmış

    Mevc urur çalkanır umman eğlenmez

    1Gece gündüz akıp çağlayarak meydana ulaşır.

    2Okyanus dalgalanıp çalkalanır, bir an durmaz.

    Gece gündüz çağlayan akışın meydana ulaşması, aşkın durdurulamaz hareketini sürdürür. Kabaran ve çalkalanan umman, ne zamanın ne de duygunun bir an için sabit kalabildiğini gösterir.

    ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
17. 17

    Gerek yaz kış gerek bahâr ile güz

    Devrederler Hak’kın emriyle dübdüz

    1İster yaz, kış, bahar ya da güz olsun,

    2hepsi Hakk’ın emriyle düzenli biçimde döner.

    Yaz, kış, bahar ve güz ilahî emirle devreder. Mevsimlerin düzenli dönüşü, değişmenin başıboş olmadığını; dünyanın geçiciliğinin bile daha büyük bir buyruğa uyduğunu anlatır.

    ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
18. 18

    Gerek mihr ayiyle gerek ki yıldız

    Felekler rakseder bir an eğlenmez

    1Güneş, ay ve yıldızlar da öyledir.

    2Gökler dans eder, bir an bile durmaz.

    Güneş, ay ve yıldızlarla birlikte feleklerin sürekli raksı anılır. Kâinatın en büyük unsurları bile durmadan dönerken insanın dünyada sabit kalma arzusu bütünüyle yersiz görünür.

    ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle