Yenile Meyletti Dil Bir Cânânın

Gönül yeniden bir sevgiliye yönelir; dudak, koku, boy ve zehirli kılıç imgeleri aşkın tatlılığıyla acısını aynı bedende toplar. Şair kan içmeye razı bir tutkunlukla tabibinden lütuf bekler, fakat perişan hâlinin kolayca düzelmeyeceğini bilir.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Yenile meyletti dil bir cânânın

   Nesine alındı bilmem can anın

   1Gönül yeniden bir sevgiliye yöneldi.

   2Canımın onun nesine tutulduğunu bilmiyorum.

   Gönül yeni bir sevgiliye yönelmiştir; şair canının onda hangi özelliğe kapıldığını kendisi de bilemez. Aşkın başlangıcı bilinçli seçimden çok, açıklanamayan ve ani bir çekim olarak verilir.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Leblerinin nebâtına kandine

   Lezzeti ne sükkeri ne kandi ne

   1Dudaklarının nebat şekerine mi, kand şekerine mi tutuldu?

   2Onların tadı ne bildiğimiz şekerle ne de kand şekeriyle ölçülür.

   Şair, sevgilinin dudağındaki tatlılığı nöbet şekeri ve şekerle karşılaştırır; fakat bu tat adlarının hiçbiri dudağın lezzetini ölçmeye yetmez. Beyit, sevgilinin dudağını bilinen bütün tatların üstüne çıkarır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Sanma dil aşkını bir an yâdeder

   Merdüm-i pür hûnum lebin yâdeder

   1Gönlün onun aşkını yalnız bir an andığını sanma.

   2Kanla dolu göz bebeğim onun dudağını anar.

   Gönlün sevgilinin aşkını yalnız bir anlık hatırlamadığı, bu anışın kesintisiz sürdüğü belirtilir; kanla dolu göz bebeği de sevgilinin dudağını anar. İç duygu ile bakış aynı sürekli özleme bağlanır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Ya saklarım ol esrârı yâdeder

   Ne mümkindir gözlerimden kan dine

   1Bu sırrı saklasam da gönlüm yine onu hatırlar.

   2Gözlerimden akan kanın dinmesi mümkün değildir.

   Sır saklansa da gözyaşındaki kanın dinmesi mümkün değildir. Dilin gizleyebildiği aşk, bedenin görünür belirtisinde açığa çıkar; göz, gönlün sakladığını istemeden ilan eder.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Gamdan elim alamadım budadı

   Hudâ hakkı elden komam bu dâdı

   1Gam yüzünden bu feryadı bırakamadım.

   2Allah hakkı için bu feryadı bırakmayacağım.

   Gam, şairi bu feryattan el çekemez hâle getirir; ardından Huda hakkı için aynı feryadı bırakmayacağını söyler. Beyit, acının sesi kesen değil, yakarışı ısrarla sürdüren gücünü öne çıkarır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Anın için etmedeyim bu dâdı

   Gerek ise her içtiğim kan dine

   1Bu çığlığı onun için yükseltiyorum.

   2“Her içtiğim kan dine” biçimindeki basılı bağ kapalıdır; kesin anlam verilemiyor.

   Şair bu feryadı sevgili yüzünden yükselttiğini açıkça söyler; ikinci dizedeki “her içtiğim kan dine” bağı ise basılı yüzeyde kapalıdır. Kan içmek ya da dinmemek gibi tek bir anlam sessizce seçilmez.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Ta’neder Sidre’yle Tûbâ’ya boyun

   Hatâ’da bulunmaz nâfe-i bûyun

   1Boyu Sidre ve Tuba ağaçlarını bile küçümsetir.

   2Kokusunun miski Hıta ülkesinde bulunmaz.

   Sevgilinin boyu Sidre ve Tuba’yı küçümser; kokusunun misk kesesi Hata ülkesinde bile bulunmaz. Kutsal ağaçlarla uzak koku diyarı, güzelliğin eşsizliğini ölçmek için yetersiz kalır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
8. 8

   Sebildir tîgine kan işte boyun

   Buhârâ’sma var Semekand’ine

   1İşte boynum; kılıcına kanım helal olsun.

   2Buhara’sına da Semerkant’ına da var.

   Şair boynunu sevgilinin kılıcına sebil eder; Buhara ve Semerkant adlarıyla geniş bir coğrafyaya seslenir. Canını sunma kararı, aşkın ününü uzak beldelere taşıyan meydan okuyucu bir ilan olur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
9. 9

   Ömer hasta kıldı tabîbim ile

   Dest-i lütfün ile anı pür eyle

   1“Ömer hasta kıldı tabibim ile” dizesindeki özne ve bağ kapalıdır.

   2Onu lütuf elinle doldurup iyileştir.

   İlk dize Ömer, hastalık ve tabibi aynı kapalı söz diziminde buluşturur; hastalığı kimin verdiği kesinleştirilmez. İkinci dizede lütuf eliyle yaranın doldurulması istenir ve şifa beklentisi korunur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
10. 10

    Perişan hatırın demeklik ile

    Nûş edeyim sem yerine kan dine

    1Dağınık gönlüne söz söyleyerek

    2“Zehir yerine kan dine” biçimindeki son bağ kapalıdır; kesin anlam verilemiyor.

    Perişan gönlü dile getiren ilk dize, zehir ve kanı karşılaştıran ikinci dizeye bağlanır; ancak “kan dine” biçimindeki terminal yüzey kapalıdır. Kan içmek veya dinmek yönünde kesin bir okuma yapılmaz.

    ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle