Su Kasidesi

Suyu hem redif hem de başlıca hayal kaynağı yapan; aşk ateşinden Hz. Muhammed’e duyulan özleme uzanan Fuzûlî’nin ünlü naatı.

Günümüz Türkçesi

Özgün metin

1
Saçma ey göz eşkten gönlümdeki odlara su
Kim bu denli tutuşan odlara kılmaz çâre su
Günümüz Türkçesi +
1Ey göz, gönlümdeki ateşlere gözyaşı dökme.
2Böylesine tutuşmuş ateşlere su çare olmaz.
Beyit yorumu +
Şiir daha ilk anda bildiğimiz fizik kuralını bozuyor: Su bu ateşi söndüremiyor. Gözyaşı arttıkça aşk ateşinin büyüklüğünü daha iyi görüyoruz.
2
Âb-gûndur günbed-i devvâr rengi bilmezem
Yâ muhît olmuş gözümden günbed-i devvâre su
Günümüz Türkçesi +
1Dönen gök kubbenin rengi gerçekten su rengi midir bilmiyorum.
2Yoksa gözümden akan su bütün göğü mü kapladı?
Beyit yorumu +
Gökyüzü gerçekten mavi mi, yoksa Fuzûlî’nin gözyaşları bütün kubbeyi kapladı da ondan mı öyle görünüyor? Kişisel keder bir anda dünyanın manzarasına dönüşüyor.
3
Zevk-i tîğından aceb yok olsa gönlüm çâk çâk
Kim mürûr ile bırakır rahneler dîvâre su
Günümüz Türkçesi +
1Kılıcının zevkiyle gönlüm parça parça olsa şaşılmaz.
2Çünkü su bile zamanla duvarda yarıklar açar.
Beyit yorumu +
Su yumuşak görünür ama damla damla taşı deler; sevgilinin bakışı da böyle işliyor. Yarayı açan tek bir darbe değil, vazgeçmeyen temas.
4
Vehm ile söyler dil-i mecrûh peykânın sözün
İhtiyât ile içer her kimde olsa yara su
Günümüz Türkçesi +
1Yaralı gönül, ok temreninden korkuyla söz eder.
2Yarası olan herkes suyu dikkatle içer.
Beyit yorumu +
Yaralı biri suyu nasıl ürkerek içerse yaralı gönül de sevgilinin okundan öyle çekinerek söz ediyor. Korku yalnız düşüncede değil, sesin titremesinde hissediliyor.
5
Suya versin bâğ-bân gülzârı zahmet çekmesin
Bir gül açılmaz yüzün tek verse bin gülzâre su
Günümüz Türkçesi +
1Bahçıvan gül bahçesini sele versin, boşuna uğraşmasın.
2Bin bahçeyi sulasa da senin yüzün gibi bir gül açılmaz.
Beyit yorumu +
Bahçıvana neredeyse “Boşuna uğraşma” deniyor: Bin bahçe sulansa da sevgilinin yüzüne denk bir gül yetişmeyecek. Övgünün güzelliği, tabiatı bile yarıştan çekmesinde.
6
Ohşadabilmez gubârını muharrir hattına
Hâme tek bakmaktan inse gözlerine kara su
Günümüz Türkçesi +
1Hattat, yüzündeki ince tüyleri yazısıyla taklit edemez.
2Kalem gibi bakmaktan gözlerine kara su inse bile.
Beyit yorumu +
Hattat bakmaktan gözünü karartsa, kalemini tüketse yine de o ince tüyleri taklit edemez. Sanatçı ne kadar ustalaşırsa ustalaşsın güzellik bir adım önde kalıyor.
7
Ârızın yâdıyla nem-nâk olsa müjgânım n’ola
Zâyi olmaz gül temennâsıyla vermek hâre su
Günümüz Türkçesi +
1Yanağını anınca kirpiklerim ıslansa ne olur?
2Gül umuduyla dikene verilen su boşa gitmez.
Beyit yorumu +
Kirpik diken, sevgilinin yanağı gül, gözyaşı da sulama suyu oluyor. Âşık acı çekmeyi boşa giden emek saymıyor; çünkü her dikenin ardında bir gül ihtimali var.
8
Gam günü etme dil-i bîmârdan tîğin dirîğ
Hayrdır vermek karanû gecede bîmâre su
Günümüz Türkçesi +
1Gam gününde hasta gönlümden kılıcını esirgeme.
2Karanlık gecede hastaya su vermek hayırlıdır.
Beyit yorumu +
Normalde hastaya su verilir; Fuzûlî sevgiliden kılıç istiyor. Aşkın dünyasında yara merhamete, öldürücü darbe de susayana sunulan bir iyiliğe dönüşüyor.
9
İste peykânın gönül, hecrinde şevkim sâkin et
Susuzum bu sahrada benim için ara su
Günümüz Türkçesi +
1Ey gönül, ayrılıkta onun ok temrenini iste; özlemimi yatıştırsın.
2Bu çölde susuzum; benim için su ara.
Beyit yorumu +
Ayrılık bir çöl, âşık susuz; ama aradığı su sevgilinin okunun ucunda. Yani onu yaralayacak şey, aynı zamanda hasretini dindirecek tek temas.
10
Ben lebin müştâkıyım, zühhâd Kevser tâlibi
Nitekim meste mey içmek hoş gelir, hûşyâre su
Günümüz Türkçesi +
1Ben sevgilinin dudağını özlerim; zahitler Kevser suyunu ister.
2Sarhoşa şarap, ayık olana su hoş gelir.
Beyit yorumu +
Zahit cennetin Kevser suyunu, âşık sevgilinin dudağını seçiyor. Fuzûlî kimseyle tartışmıyor; “Ayık suyu, sarhoş şarabı sever” diyerek iki dünyanın zevkini sakin bir özgüvenle ayırıyor.
11
Ravza-i kûyuna her dem durmayıp eyler güzâr
Âşık olmuş gâlibâ ol serv-i hoş-reftâre su
Günümüz Türkçesi +
1Su, senin mahallenin bahçesinden durmadan geçiyor.
2Galiba o hoş yürüyüşlü servi boylu güzele âşık olmuş.
Beyit yorumu +
Su neden durmadan sevgilinin mahallesinden geçiyor? Fuzûlî’nin cevabı kıskanç ve sevimli: O da servi boylu güzele âşık olmuş olmalı.
12
Su yolun ol kûydan toprağ olup tutsam gerek
Çün rakîbimdir dahi ol kûya koyman vara su
Günümüz Türkçesi +
1Toprak olup suyun o mahalle giden yolunu kesmeliyim.
2Çünkü o benim rakibimdir; sevgilinin yanına varmasına izin vermem.
Beyit yorumu +
Bir önceki beyitte suyu âşık ilan eden şair şimdi onu rakip görüyor. Toprağa dönüşüp yolunu kesecek kadar kıskanç; kasidenin suyu artık masum bir tabiat unsuru değil.
13
Dest-bûsı ârzûsuyla ger ölsem dostlar
Kûze eylen toprağım, sunun onunla yâre su
Günümüz Türkçesi +
1Elini öpme arzusuyla ölürsem dostlar
2Toprağımdan testi yapın ve sevgiliye onunla su sunun.
Beyit yorumu +
Kavuşamazsa bile bedeni sevgiliye hizmet etsin istiyor: Toprağından testi yapılsın, ona su sunulsun. Ölüm, aşkın sonu değil biçim değiştirmesi oluyor.
14
Serv ser-keşlik kılar kumrî niyâzından meger
Dâmenin tuta ayağına düşe yalvara su
Günümüz Türkçesi +
1Servi, kumrunun yalvarışına karşı dik başlı davranıyor.
2Belki su eteğine tutunup ayağına kapanırsa yumuşar.
Beyit yorumu +
Bahçe küçük bir aşk tiyatrosuna dönüşüyor: Kumru yalvarıyor, servi gururla başını kaldırıyor, su da eteğine kapanmaya hazırlanıyor. Her varlık insani bir duygu taşıyor.
15
İçmek ister bülbülün kanın meğer bir reng ile
Gül budağının mizâcına gire kurtara su
Günümüz Türkçesi +
1Su, bir hileyle bülbülün kanını içmek istiyor olmalı.
2Gül dalının huyuna girip onu kurtarmaya çalışıyor.
Beyit yorumu +
Su gülü besliyor gibi görünse de Fuzûlî onun gizli hesabından kuşkulanıyor: Belki gülle dost olup rakibi bülbülün kanını içecek. Bahçe bir anda entrika sahnesine dönüşüyor.
16
Tînet-i pâkini rûşen kılmış ehl-i âleme
İktidâ kılmış tarîk-i Ahmed-i Muhtâr’a su
Günümüz Türkçesi +
1Su, temiz yaratılışını bütün dünyaya göstermiştir.
2Çünkü seçilmiş Ahmed’in yolunu izlemiştir.
Beyit yorumu +
Şiirin yönü burada değişiyor: Sevgilinin çevresinde dolaşan su, artık Hz. Muhammed’in izinden giden temiz bir yolcu. Naat bölümü bu sakin geçişle başlıyor.
17
Seyyid-i nev‘-i beşer, deryâ-yı dürr-i ıstıfâ
Kim sepiptir mu‘cizâtı âteş-i eşrâra su
Günümüz Türkçesi +
1O, insanlığın efendisi ve seçilmişlik incilerinin denizidir.
2Mucizeleri kötülerin ateşine su serpmiştir.
Beyit yorumu +
Hz. Muhammed bir inci denizi, mucizeleri de kötülüğün ateşini söndüren su olarak düşünülüyor. Övgü yalnız yücelik anlatmıyor; dünyayı serinleten bir merhamet duygusu da kuruyor.
18
Kılmak için tâze gülzâr-ı nübüvvet revnakın
Mu‘cizinden eylemiş izhâr seng-i hâra su
Günümüz Türkçesi +
1Peygamberlik gül bahçesini canlandırmak için
2Mucizesi sert kayadan su çıkarmıştır.
Beyit yorumu +
En sert kaya bile mucize karşısında kaynak oluyor. Çıkan su yalnız susuzluğu gidermiyor; peygamberlik bahçesini yeniden canlandırıyor.
19
Mu‘cizi bir bahr-i bî-pâyân imiş âlemde kim
Yetmiş ondan bin bin âteş-hâne-i küffâra su
Günümüz Türkçesi +
1Onun mucizeleri dünyada sonsuz bir denizmiş.
2O denizden inkârcıların binlerce ateş tapınağına su ulaşmış.
Beyit yorumu +
Mucize tek bir damla değil, kıyısı görünmeyen bir deniz. Bu denizin suyu en uzaktaki ateşlere ulaşınca inancın yayılışı gözle görülür bir söndürme sahnesine dönüşüyor.
20
Hayret ile parmağın dişler kim etse istimâ‘
Parmağından verdiği şiddet günü Ensâr’a su
Günümüz Türkçesi +
1Zor günde parmağından Ensar’a su verdiğini işiten
2Hayretten kendi parmağını ısırır.
Beyit yorumu +
Bir parmak su çıkarıyor, bunu duyan kişi de şaşkınlıktan kendi parmağını ısırıyor. Fuzûlî mucizeyi anlatmakla kalmıyor; dinleyenin bedeninde beliren hayreti de sahneye katıyor.
21
Dostu ger zehr-i mâr içse olur âb-ı hayât
Hasmı su içse döner elbette zehr-i mâra su
Günümüz Türkçesi +
1Onun dostu yılan zehri içse ölümsüzlük suyu olur.
2Düşmanı su içse o su yılan zehrine döner.
Beyit yorumu +
Aynı bardak dostun elinde hayat, düşmanın elinde zehir oluyor. Madde değişmiyor; anlamı değiştiren kişinin peygambere karşı durduğu yer.
22
Eylemiş her katrede bin bahr-i rahmet mevc-hîz
El sunup urgaç vuzû için gül-i ruhsâra su
Günümüz Türkçesi +
1Abdest için gül yüzüne su değdiğinde
2Her damlada bin rahmet denizi dalgalanmıştır.
Beyit yorumu +
Abdestte yüze değen küçücük damlanın içinde bin rahmet denizi kabarıyor. Fuzûlî, bir anlık ve sade hareketi ölçüsüz bir bereket manzarasına büyütüyor.
23
Hâk-i pâyine yetem der ömrlerdir muttasıl
Başını taştan taşa vurup gezer âvâre su
Günümüz Türkçesi +
1Su, yıllardır onun ayağının toprağına ulaşmak ister.
2Bu yüzden başını taştan taşa vurarak avare gezer.
Beyit yorumu +
Akarsuyun taşlara çarpan sesi artık bir tabiat sesi değil, hasretle başını vuran yolcunun feryadı. Su yıllardır kutsal eşiğe varmaya çalışan bir âşık gibi dolaşıyor.
24
Zerre zerre hâk-i dergâhına ister sala nûr
Dönmez ol dergâhtan ger olsa pâre pâre su
Günümüz Türkçesi +
1Dergâhının toprağındaki her zerreye ışık vermek ister.
2Parça parça olsa bile o eşikten geri dönmez.
Beyit yorumu +
Su dağılsa, damlalara ayrılsa bile o kapıdan dönmüyor. Bağlılık burada güçlü kalmak değil, parçalanırken bile yönünü kaybetmemek.
25
Zikr-i na‘tın virdini dermân bilir ehl-i hatâ
Eyle kim def‘-i humâr için içer mey-hâra su
Günümüz Türkçesi +
1Günah işleyenler senin naatını anmayı derman bilir.
2Tıpkı sarhoşun mahmurluğunu gidermek için su içmesi gibi.
Beyit yorumu +
Sarhoş sabah baş ağrısını suyla giderir; hata içindeki insan da naatla ayılır. Benzetme manevî arınmayı gündelik, bedensel bir ferahlık kadar hissedilir kılıyor.
26
Yâ Habîballah yâ Hayre’l-beşer müştâkınım
Eyle kim leb-teşneler yanıp diler hemvâre su
Günümüz Türkçesi +
1Ey Allah’ın sevgilisi, ey insanların en hayırlısı, sana özlem duyuyorum.
2Susuz dudakların yanarak sürekli su istemesi gibi.
Beyit yorumu +
Şair artık uzaktan övmüyor, doğrudan sesleniyor. Peygamber özlemi düşünsel bir hayranlık değil; kuruyan dudağın su istemesi kadar bedensel ve vazgeçilmez.
27
Sensin ol bahr-i kerâmet kim Şeb-i Mi‘râc’da
Şeb-nem-i feyzin yetirmiş sâbit ü seyyâra su
Günümüz Türkçesi +
1Sen öyle bir keramet denizisin ki Miraç gecesinde
2Feyzinin çiyi bütün sabit yıldızlara ve gezegenlere su ulaştırdı.
Beyit yorumu +
Miraç gecesi gökyüzü dev bir bahçe gibi: Feyiz çiyi yıldızlara ve gezegenlere kadar ulaşıyor. Rahmet yalnız yeryüzünü değil, bütün kozmosu diriltiyor.
28
Çeşme-i hûrşîdden her dem zülâl-i feyz iner
Hâcet olsa merkadin tecdîd eden mi‘mâra su
Günümüz Türkçesi +
1Güneş çeşmesinden her an berrak bir feyiz iner.
2Türbeni yenileyen mimara su gerekse oradan gelir.
Beyit yorumu +
Güneş gökte bir çeşmeye dönüşüyor; türbeyi onaran mimarın suyu bile oradan geliyor. Maddi yapı ile manevi feyiz aynı inşa sahnesinde birleşiyor.
29
Bîm-i dûzah nâr-ı gam salmış dil-i sûzânıma
Var ümîdim ebr-i ihsânın sepe ol nâra su
Günümüz Türkçesi +
1Cehennem korkusu yanık gönlüme gam ateşi saldı.
2İhsan bulutunun o ateşe su serpmesini umuyorum.
Beyit yorumu +
Övgü burada kişisel bir yakarışa dönüşüyor: Gönülde cehennem korkusunun ateşi, karşısında rahmet bulutu var. Şairin bütün umudu o buluttan düşecek birkaç damlada.
30
Yümn-i na‘tından güher olmuş Fuzûlî sözleri
Ebr-i nîsândan dönen tek lü’lü-i şehvâra su
Günümüz Türkçesi +
1Fuzûlî’nin sözleri, naatının bereketiyle mücevher oldu.
2Nisan bulutunun damlayı iri inciye dönüştürmesi gibi.
Beyit yorumu +
Nisan yağmurunun sade bir damlayı inciye çevirdiğine inanılırdı; Fuzûlî de sözlerinin naat sayesinde mücevher olduğunu söylüyor. Şairlik gururu, yerini minnettarlığa bırakıyor.
31
Hâb-ı gafletten olan bîdâr olanda rûz-i haşr
Hâb-ı hasretten dökende dîde-i bîdâra su
Günümüz Türkçesi +
1Mahşer günü herkes gaflet uykusundan uyandığında
2Hasret uykusundan uyanan gözler yaş döktüğünde…
Beyit yorumu +
Mahşer günü büyük bir uyanış anı gibi kuruluyor: Gaflet uykusu bitiyor, hasretle açılan gözlerden yaş boşalıyor. Son beyitteki dua gelmeden önce zaman sanki burada duruyor.
32
Umduğum oldur ki rûz-i haşr mahrûm olmayam
Çeşme-i vaslın vere ben teşne-i dîdâra su
Günümüz Türkçesi +
1Umudum, mahşer günü mahrum kalmamaktır.
2Kavuşma çeşmen, yüzünü görmeye susamış bana su versin.
Beyit yorumu +
Kasidenin başında aşk ateşini söndüremeyen su, finalde kavuşma çeşmesine dönüşüyor. Fuzûlî’nin son dileği çok yalın: Yüzünü görmeye susamışken o kaynaktan mahrum kalmamak.

❦

Kaynak

Metnin kaynağı

Türkçe Vikikaynak’taki 145259 numaralı sürüm ile akademik Su Kasidesi incelemeleri karşılaştırıldı; 32 beyitlik metin korunarak yazım düzenlendi.

Kaynak sayfasını aç ↗Günümüz Türkçesi ve yorumlar Dizegâh editoryası tarafından hazırlanmıştır.