Sûret-i dîvâr sanduñ göricek iy cân beni

Sevgilinin kendisini duvar resmi sanmasına hayranlıktan donup kalışıyla cevap veren âşık, saç bağına ve çene çukurunun zindanına gönüllü olur; Leyla-Mecnun çölünde dolaşır, yetim bıraktığı gözyaşlarının kan davasından korkar ve ağladıkça büyüyen gönül ateşiyle kapanır.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Sûret-i dîvâr sanduñ göricek iy cân beni

   Bilmedüñ mi iy perî sen eyledüñ hayrân beni

   1Ey can, beni görünce duvara çizilmiş bir resim sandın;

   2ey peri, beni böyle hayran edip donduranın sen olduğunu bilmedin mi?

   Âşık sevgili karşısında öylesine hareketsiz kalır ki canlı bir kişi değil duvar resmi sanılır. İkinci dize bu yanlış görüyü sevgiliye geri çevirir: donukluğun sebebi cansızlık değil, perinin güzelliğinin yarattığı hayranlıktır.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Zülfüñe bend olmışın gel koy zenahdân çâhına

   Tâ ebed kurtarmasun habs itsün ol zindân beni

   1Saçına bağlandım; gel, beni çene çukurunun kuyusuna bırak;

   2o zindan beni sonsuza dek tutsun, hiç kurtarmasın.

   Saç önce âşığı bağlayan zincir, çene çukuru da içine atılacağı kuyu ve zindan olur. Konuşan kişi kaçış istemek yerine ebedî hapsi talep eder; sevgilinin yüzündeki iki ayrıntı gönüllü esaretin bağı ve mekânı olarak birleşir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   İy saçı Leylî dil-i Mecnûn’a yüz göstermeyüp

   Eyledüñ ‘ışkuñ beyâbânında sergerdân beni

   1Ey saçı Leyla olan sevgili, Mecnun gönlüme yüzünü göstermedin;

   2beni aşkının çölünde şaşkın şaşkın dolaştırdın.

   Leylî sözü hem karanlık saçı hem Leyla'yı çağırır; âşığın gönlü buna karşılık Mecnun kimliğini alır. Yüzün görünmemesi yön duygusunu ortadan kaldırır ve konuşanı aşk beyabanında hedefi olmayan bir gezgine çevirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Kanına girdüm yire saldum yaşum eytâmını

   Korkaram yolum tutar âhir olur ol kan beni

   1Gözyaşımın kanına girdim, yetimlerini yere saçtım;

   2korkarım sonunda o kan önüme çıkar ve beni yakalar.

   Akıtılan gözyaşı öldürülmüş bir ana-baba gibi düşünülür, yere düşen damlalar da onun yetimleri olur. Âşık kendi ağlayışını bir kan borcuna çevirerek mağdurken fail konumuna geçer; dökülen yaşın hesabının yolunu keseceğinden korkar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   İy Muhibbî âteşi gerçi ki yaş teskîn ider

   Aglasam dahı beter yakar dil-i sûzân beni

   1Ey Muhibbî, gerçi gözyaşı ateşi yatıştırır;

   2ama ben ağladıkça yanan gönlüm beni daha beter yakar.

   Mahlas beyti suyun ateşi söndürmesi yönündeki doğal beklentiyi tersine çevirir. Gözyaşı arttıkça gönül ateşi dinmek yerine şiddetlenir; böylece önceki beyitte yere saçılan yaşlar, aşk yangınının çaresi değil yakıtı olur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle