Sûretâ mağrur kıyâfet bir levend sevsem gerek

Konuşan mağrur görünüşlü, beğenilen, Yusuf benzeri güzel huylu Hasan adlı genci sevmek ister; “ömrünü efzûn kılsun” dileğinin özne ve yargı bağı açık tutulur. On üç-on dört yaşındaki gencin yeşil saçaklı siyah örtüsü, sırmalı kuşağı, mavi şalvarı ve al göğüslüğü ayrıntılı biçimde betimlenir. Servi boyu ve kemend saçı âşıkları Mansur gibi dara çeker. Ömer, kendi düzdüğü giysiler içinde salınan güzeller şahını över ve derdine yeni bir sevda ekler.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Sûretâ mağrur kıyâfet bir levend sevsem gerek

   Ömrünü efzûn kılsun bir pesend sevsem gerek

   1Görünüşte mağrur kıyafetli bir yiğit sevsem gerek;

   2“Ömrünü efzûn kılsun bir pesend” [özne ve iki yargının bağı açık]; sevsem gerek.

   “Sûretâ mağrur” dış görünüşün gururunu bildirir; levendlik yiğit ve gösterişli kıyafeti taşır. “Ömrünü efzûn kılsun bir pesend” yüzeyinde kılsun öznesi ile sevme yargısının bağı tanıksız kapanmadığından amaç veya sabit ömür niteliği eklenmez.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Gelmemiş misli cihana devr-i Adeem’den beri

   Hüsn-ü hulk içre heman Yûsuf menend sevsem gerek

   1Âdem devrinden beri benzeri dünyaya gelmemiş;

   2Güzellik ve huy içinde Yusuf benzeri birini sevsem gerek.

   Âdem devrinden beri benzerinin gelmemesi genci bütün insanlık tarihine karşı eşsiz kılar. “Hüsn ü hulk” dış güzellikle iyi huyu aynı ölçüye alır; Yusuf benzetmesi yalnız yüzü değil seçkin yaradılışı da destekler.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Omzuna almış siyah puşu yeşil saçâğ ile

   Sırmalı sakız kuşağı uçuram buçağ ile

   1Yeşil saçakla siyah örtüyü omzuna almış;

   2Sırmalı Sakız kuşağı, “uçuram buçağ” ile [yüzey kapalı].

   Omuzdaki siyah örtü yeşil saçakla renk karşıtlığı kurar, sırmalı Sakız kuşağı giysiyi coğrafi ve değerli ayrıntıyla tamamlar. “Uçuram buçağ” yüzeyi kapanmadığı için bıçak veya hareket hikâyesi eklenmez.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Girmiş henüz on üç ondört yaşına bu çâğ ile

   Salınur servi gibi ar’ar bülend sevsem gerek

   1Henüz on üç on dört yaşına bu çağla girmiş;

   2Servi gibi salınan, ardıç kadar uzun birini sevsem gerek.

   On üç-on dört yaş açıkça gençlik eşiğini bildirir; betimleme bu yaşın tarihsel metindeki görünür kaydıyla sınırlıdır. Servi ve ar’ar iki uzun ağaç olarak salınan boyu hem zarif hem yüksek gösterir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Mâi şalvar soya dizin çakşırım dar eylemiş

   Al göğüslük giymiş ammâ bir yüzün dar eylemiş

   1“Mâi şalvar soya dizin çakşırım dar eylemiş” [kişi ve tamlama bağı açık];

   2Al göğüslük giymiş ama “bir yüzün dar eylemiş” [bağ açık].

   İlk dizede mavi şalvar ve dar çakşır yüzeyleri görünür; ancak “soya dizin/çakşırım” kişi, iyelik ve tamlama ilişkisi çözülmeden korunur. İkinci dizedeki “bir yüzün dar eylemiş” bağı da açık bırakılır ve terzilik ayrıntısı uydurulmaz.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Niçe âşıkları Mansur gibi berdâr eylemiş

   Korkarım vermez aman zülfü kemend sevsem gerek

   1Nice âşığı Mansur gibi dara çekmiş;

   2Saç kemendi aman vermez diye korkarım, yine sevsem gerek.

   Âşıkların Mansur gibi “berdâr” edilmesi saçı darağacı ve kemend yapar; Hallac çağrışımı aşk uğruna asılmayı büyütür. Zülfün aman vermemesi tehlikeyi açıklar, buna rağmen sevme isteği geri çekilmez.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Ey Ömer çünki güzel düzdün libâsı ana sen

   Al giyinsin hem kuşansın hem salınup sağ esen

   1Ey Ömer, güzele bu giysiyi sen düzdün madem;

   2Al giyinsin, kuşansın ve sağ esen salınsın.

   Mahlaslı hitapta giysiyi düzenleyen Ömer’dir; şair sevgilinin görünüşünü yalnız betimlemez, kuran kişi rolüne girer. Al giymek, kuşanmak ve salınmak art arda hareketlerle hazırlanmış bedeni sahneye çıkarır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
8. 8

   Medhin ettiğim güzeller şâhının ismi Hasen.

   İşte şimdi ben dahi bir derdimend sevsem gerek

   1Övdüğüm güzeller şahının adı Hasan’dır;

   2İşte şimdi ben de dertli olarak sevsem gerek.

   Adın son birimde Hasan olarak açıklanması önceki ideal portreyi belirli kişiye bağlar. “Şâh-ı güzeller” övgüsü ile konuşanın “derdimend” oluşu karşı karşıyadır; yeni sevgi hükümdar yaratırken âşığa yeni dert verir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle