Sûz-ı ‘aşkuñla kaçan kim dilden âh u zâr olur
Her beyitte bir unsur zincirleme dönüşür: ah dumana, duman buluta, gözyaşı denize, ateş nura, çöl bahçeye; sevgilinin dudağı yoksa gonca sonunda hançere varır.
Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.
- 1
Sûz-ı ‘aşkuñla kaçan kim dilden âh u zâr olur
Âh dûd u dûd ebr ü ebr olur
1Aşkının ateşiyle gönülden ne zaman ah ve inleyiş yükselse,
2ah duman, duman bulut, bulut da ateş yağdıran olur.
- 2
Aksa eşküm dîdeden ol içün
Eşk seyl ü seyl yem yem pür- olur
1O bulunmaz inci için gözümden yaş aksa,
2gözyaşı sele, sel denize, deniz seçkin incilerle dolu bir yere dönüşür.
Bulunmaz inci sevgili için akan gözyaşı sele, sel denize, deniz de hükümdara yaraşır incilerle dolu yere dönüşür. Sıvı miktarı artarken sonuç yeniden katı mücevhere ulaşır. Âşığın kaybı görünür servet üretir, fakat bu zenginlik acıyı sona erdirmez.
- 3
Yansa dâg-ı sînem üzre hasret-i haddüñle nâr
Nâr nûr u nûr hûr u hûr pür-envâr olur
1Yanağına duyulan özlemle göğsümdeki yara üstünde ateş yansa,
2ateş ışık, ışık huri, huri de ışıklarla dolu olur.
Sevgilinin yanağına hasretle göğüs yarasında yanan ateş nura, nur huriye, huri de ışıklarla dolu varlığa dönüşür. Yakıcı yara giderek cennet aydınlığına yükselir. Dönüşüm acıyı inkâr etmez; onun enerjisini ideal güzellik ve parlaklık imgesine çevirir.
- 4
Kûhdan geçse gam-ı zülfüñle âhum sarsarı
Kûh deşt ü deşt bâg u bâg sünbülzâr olur
1Saçının gamıyla ahımın kasırgası dağdan geçse,
2dağ çöle, çöl bahçeye, bahçe sümbüllüğe dönüşür.
Saçın gamıyla esen ah kasırgası dağı çöle, çölü bahçeye, bahçeyi sümbüllüğe dönüştürür. İlk hareket yıkıcıdır, fakat zincirin sonunda saçı andıran sümbüller doğar. Aşk gamı kendi nesnesinin benzerini yıkımın ardından yeniden üretir.
- 5
Goncaya baksa lebüñsüz çeşm-i Bâkî bir nazar
Gonca berg ü berg hâr u hâr olur
1Bâkî’nin gözü dudağın olmadan goncaya bir kez baksa,
2gonca yaprak, yaprak diken, diken de hançer kuşanmış olur.
Bâkî'nin gözü sevgilinin dudağı olmadan goncaya bakarsa, gonca yaprağa, yaprak dikene, diken hançer taşıyana dönüşür. Önceki bereketli zincirler burada tehditte son bulur. Dudağın kırmızılığı ve canlılığı olmadan doğa güzelliği savunma ve yaralama aracına döner.
Metnin kaynağı
DEU-AVESIS.4543efa5-2233-4958-a504-0b76689cc339:g114-pdf290. Açık lisanslı tez ekinde G.114, basılı 272/PDF 290, 5 beyit; şiir-numarası → vezin bağlantısı PDF 65–66'daki Tablo 2'de açık. Sabahattin Küçük neşri yalnız sınır ve kısa okuma farkları için yalnızca araştırma amacıyla tanıktır. CC BY profil-ek ilişkisindedir; PDF içinde gömülü lisans yoktur. Gazelin ikinci mısraları harf sayısıyla on iki-on üç hece görünür; aradaki fark medden gelir. “Âh”, “dûd”, “ebr”, “eşk”, “seyl”, “nâr”, “nûr”, “hûr”, “kûh”, “deşt”, “bâg”, “berg” ve “hâr” gibi uzun ünlüyle kapanan tek heceler medli okunur, “u/ü” bağlaçları da uzundur; böylece her mısra Fâ‘ilâtün Fâ‘ilâtün Fâ‘ilâtün Fâ‘ilün dizisinin on beş sesine tam oturur.
Kaynak sayfasını aç ↗Günümüz Türkçesi ve yorumlar Dizegâh editoryası tarafından hazırlanmıştır.
Aşk ateşiyle gönülden çıkan ah dumana, duman buluta, bulut ateş yağdıran varlığa dönüşür. Her halka öncekini büyütür ve iç acıyı göksel felakete taşır. Gazelin zincirleme kuruluşu duygunun durmadan biçim ve ölçek değiştirmesini sesle gösterir.