Tebârekallah Eger Dilber İse Ancak Ola

Sevgiliyi güzellerin önderi, yüzünü güneş ve saçını miskle amberin kaynağı sayan redd-i matla gazeli, öldürücü bakışlarıyla aynı övgü cümlesine döner.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Tebârekallah eger dilber ise ancak ola

   Güzeller içre bugün server ise ancak ola

   1Allah ne güzel yaratmış; sevgili denecekse ancak o denebilir.

   2Bugün güzeller arasında önder denecekse ancak o olabilir.

   Matla, ‘Tebârekallah’ sözüyle güzelliği ilâhî yaratılışa bağlar; ikinci dize sevgiliyi topluluk içindeki en üstün kişi yapar. ‘Ancak ola’ redifi seçeneği teke indirerek övgüyü tartışılmaz bir hüküm gibi yineler.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Çü düşdi şevk-i ruhı âfitâb çihresinüñ

   Cihâna virdi ziyâ enver ise ancak ola

   1Güneş yüzlü sevgilinin yanağının parıltısı düşünce

   2dünyaya aydınlık verdi; en parlak denecekse ancak o olabilir.

   Güneş yüzlü sevgilinin yanağından düşen parıltı dünyayı aydınlatır; benzetmede güneş, sevgilinin ışığını açıklayan ölçü olmaktan çıkıp o ışıktan pay alan bir görüntüye dönüşür. ‘Enver’ ve ‘ancak ola’ sözleri parlaklığın üstün derecesini yalnız sevgiliye verir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Saçından oldı mu'attar demâg-ı rûy-ı cihân

   'Abîr-i misk ile bu 'anber ise ancak ola

   1Dünyanın dimağı onun saçından güzel koktu;

   2miskli koku ile amber denecekse ancak bu olabilir.

   Saçın kokusu dünyanın ‘dimağını’, yani kokuyu algılayan ve zihni de çağrıştıran merkezini doldurur. Böylece güzellik yalnız görülen yüze değil bütün dünyaya yayılan kokuya dönüşür; misk ve amber de değerlerini sevgilinin saçına benzemeleriyle kazanır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Hezâr yerde deler sînesini 'uşşâkuñ

   Hadeng-i gamzeleri hançer ise ancak ola

   1Âşıkların göğsünü bin yerinden deler;

   2yan bakışlarının okları hançer denecekse ancak onlar olabilir.

   Gamze önce ok, ardından hançer olarak iki silâhın niteliğini birden kazanır. ‘Bin yer’ abartısı tek bakışın çok sayıda âşığı ve her birinin bütün bedenini yaraladığını gösterir; övgü burada güzellikle şiddeti birleştirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Dilinde şâm u seher Mihrî'nüñ budur zikri

   Tebârekallah eger dilber ise ancak ola

   1Mihrî'nin dili akşam sabah hep bu sözü tekrar eder:

   2Allah ne güzel yaratmış; sevgili denecekse ancak o denebilir.

   Makta ilk dizeyi geri getirerek redd-i matla yapısını tamamlar. Övgü bir kez söylenmiş cümle değil, akşam ve sabah sürdürülen zikir olur; Mihrî mahlasını bu tekrarın içine yerleştirerek şiirini kişisel bir bağlılık kaydına çevirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle