Tel Tel Olmuş Ey Perî Sermâya Benzer Perçemin

Sevgilinin tel tel perçemi kara yılan, Hoten miski, hükümdar çadırı ve tuğra gibi imgelerle övülür. Âşıkları Mansur gibi dara çeken bu saç, paha biçilemez sayılır; her teline Rum ülkesinin haracı bile az gelir.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Tel tel olmuş ey perî sermâya benzer perçemin

   Hatt-ı ser mâr-ı siyeh âsâya benzer perçemin

   1Ey peri, tel tel olmuş perçemin sermayeye benzer.

   2Başındaki kara çizgi, siyah bir yılana benzer.

   Tel tel saçın “sermaye” sayılması, güzelliğin en değerli varlığını perçemde toplar. Kara yılan benzetmesi ise bu servetin tehlikesini gösterir; alındaki ince koyu çizgi hem süsler hem sokabilecek bir canlı gibi ürkütür.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Dağıdup bâd-ı sabâ dökmüş mücellâ hattına

   Sünbül-i müşk-i Huten ârâya benzer perçemin

   1Sabah yeli onu dağıtıp parlak alnına dökmüş.

   2Perçemin Hoten miskinden sümbülle bezenmiş gibidir.

   Sabah yeli saçları parlak alın üzerine dağıtır ve sabit güzelliği hareketli bir sahneye çevirir. Hoten miskiyle sümbül benzetmesi, görünen siyahlığa yoğun koku ekler; perçem göz kadar kokuyla da hükmeder.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Ruhlerin bir verd-i ra’nâ meh cemâlin nur gibi

   Leblerin kand-i nebattır gerdenin kâfur gibi

   1Yanakların güzel bir gül, ay yüzün nur gibidir.

   2Dudakların nebat şekeri, gerdanın kâfur gibi beyazdır.

   Gül yanak, ay yüz, şeker dudak ve kâfur gerdan renkli bir güzellik bütünü kurar. Buna karşılık perçem âşıkları Mansur gibi dara çeker; tatlı ve aydınlık bedenin üzerinde ölümcül bir bağ olarak çalışır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Derdimend âşıkları berdâr eder Mansur gibi

   Şâh-ı âlem tuğ-ı serv ârâya benzer perçemin

   1Dertli âşıkları Mansur gibi dara çeker.

   2Perçemin hükümdarın servi tuğuna benzer.

   Saçın hükümdar tuğuna benzetilmesi sevgiliye egemenlik verir. Tavus gibi başta parlaması gösterişli bir taç etkisi yaratır; âşığın bakışı karşısında bu perçem yalnız süs değil, hükümranlık işaretidir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Ziyneti tâvûs veş re’sinde olmuş müstetâb

   Zulmet içre ger tulû’ etmiş sansın âfitâb

   1Tavus kuşu gibi başında parlayan bir süs olmuş.

   2Karanlıkta güneş doğmuş sanırsın.

   Kara saçın içinden yüzün doğması, karanlıkta güneşin yükselişi gibi anlatılır. Perçemin çadır olup iplerini her yana germesi, yüz çevresindeki alanı kapatır ve sevgilinin güzelliğine törensel bir otağ kurar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Çetr olup olmuş hümâyun her taraf çekmiş tınâb

   Bârigâh-ı hayme-i kübrâya benzer perçemin

   1Gölgelik olmuş, uğurlu çadır gibi her yana ip germiş.

   2Perçemin büyük hükümdar çadırının otağına benzer.

   Büyük çadır ve otağ benzetmesi, perçemi tek bir saç tutamından geniş bir mimariye dönüştürür. Başın üzerinde kurulan bu gölgelik sevgilinin hüküm sürdüğü özel alanı belirler.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Sebkat etmemiş cihâna yok nazîrin ey güzel

   Çok güzeller mest olur hüsnün görüp olmaz bedel

   1Dünyaya senden önce bir eş gelmedi; ey güzel, benzerin yok.

   2Çok güzeller güzelliğini görüp sarhoş olur; sana bedel bulunmaz.

   Sevgilinin dünyada eşi bulunmadığı iddiası, başka güzellerin onu görünce sarhoş olmasıyla güçlenir. Değer karşılaştırması artık âşığın kişisel sözü olmaktan çıkar; bütün güzellerin kabul ettiği üstünlüğe dönüşür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
8. 8

   Şol berât-ı hüsnüne çekmiş berâtı Lemyezel

   Şöyle mestûr eylemiş tuğrâya benzar perçemin

   1Yok olmayan Allah, güzellik beratına kendi hükmünü çekmiş.

   2Perçemin o yazıyı tuğra gibi örter.

   Güzellik beratı Allah’ın hükmüyle mühürlenmiş resmî bir belge gibi düşünülür. Perçem de bu belge üzerindeki tuğraya benzer; saç, ilahî biçimde verilmiş güzelliğin imzası ve koruyucu örtüsüdür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
9. 9

   Vasf olunmaz ey Ömer kim çâk olur aklı hele

   Gam mıdır bu hüsn ile salsa cihâna velvele

   1Ey Ömer, onu anlatmaya kalkınca akıl yarılır; tasvir edilemez.

   2Bu güzellikle dünyaya velvele salması şaşılacak şey değildir.

   Ömer tasvirin aklı yaracağını söyleyerek dilinin sınırına gelir. Sevgilinin güzelliğinin dünyaya velvele salması bu nedenle doğal gösterilir; anlatılamayan şey etkisiyle kendini herkese duyurur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
10. 10

    Hâsılı her bir teline Rum harâcı az gele

    Bîbahâdır anber-i sârâya benzer perçemin

    1Kısacası her bir teline Rum ülkesinin haracı bile az gelir.

    2Perçemin paha biçilmezdir; saf amber kokusuna benzer.

    Her tel için Rum ülkesinin haracını yetersiz saymak ölçüsüz değeri siyasi servetle karşılaştırır. Saf amber kokusu kapanışta fiyatı kokuya bağlar; perçemin değeri hem maddi hem duyusal olarak hesap dışı kalır.

    ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle