Terk etme bu ben âşıkı cânâ çok ararsın

Sevgiliye kendisini terk etmemesini söyleyen âşık, bugün aranmasa bile yarın özleneceğini beş ayrı görüntüyle öne sürer; Mecnun ile Leylâ, Tuba boyu, gül ile bülbül ve ceylan göz imgeleri ayrılık sonrasındaki pişmanlığı büyütür.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Terk etme bu ben âşıkı cânâ çok ararsın

   Bu gün aramazsın ben ferdâ çok ararsın

   1Ey sevgili, bu âşığını bırakma; sonra çok ararsın.

   2Bugün aramazsın ama yarın beni çok ararsın.

   Açılıştaki “terk etme” buyruğu, yalvarışı hemen geleceğe dönük bir uyarıyla birleştirir. “Bu gün” ile “ferdâ” karşı karşıya getirilince sevgilinin şimdiki ilgisizliği geçici, âşığın yokluğunda doğacak arayış ise kaçınılmaz görünür. “Çok ararsın” tekrarı, her beyitte geri dönecek hükmü daha ilk anda kurar.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Mecnûnu olup kandedir âyâ bu dedikte

   Bir vakt ola kim ol saçı Leylâ çok ararsın

   1‘Mecnun’u olup nerededir acaba?’ dendiğinde

   2bir vakit gelir, o Leylâ saçlıyı çok ararsın.

   “Mecnûnu olup” ile “kandedir âyâ” parçalarının söz dizimi, Mecnun’un kimle özdeş olduğunu ve soruyu kimin söylediğini kesin biçimde dağıtmaz. Modern satır kaynakta bulunmayan bir “onun” zamiri eklemeden ilerler. “Saçı Leylâ” ünlü aşk hikâyesini çağırır; konuşan ile muhatabın rolleri olasılık olarak açık kalır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Gel etme firâvân gözümün yaşını sonra

   Bir dem ola kim kamet Tûbâ çok ararsın

   1Gel, gözümün yaşını böylesine çoğaltma; sonra

   2bir an gelir, Tuba ağacı gibi boyluyu çok ararsın.

   “Firâvân” gözyaşının çokluğunu bildirirken sevgilinin eylemini bu akışı artıran sebep yapar. İkinci dizedeki “bir dem ola” yine gelecekteki pişmanlık anını gösterir; “kamet Tûbâ” ise sevgilinin uzun boyunu cennet ağacına benzetir. Âşık kendi yokluğunu anlatırken bile muhatabın güzelliğini övmeyi bırakmaz.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Hoştur sana ger şimdi bile nağme-i a’lâ

   Dil bülbülünü ey gül-i ra’nâ çok ararsın

   1Şimdi o yüce ezgiyi dinlemek sana hoş geliyor olsa da

   2ey güzel gül, gönül bülbülünü çok ararsın.

   “Nağme-i a’lâ” sevgilinin şimdi hoşuna giden yüce ezgidir; sonraki dizede bu sesin kaynağı “dil bülbülü”, yani âşığın şakıyan gönlü olarak belirir. “Gül-i ra’nâ” hitabıyla sevgili gül olunca klasik gül–bülbül çifti tamamlanır. Uyarı, güzel sesin sahibi gidince gülün sessizlikte kalacağı düşüncesine dayanır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Ey gözleri âhû seni şimdengerü yâ Hû

   Bîçâre garip Ömer’i ammâ çok ararsın

   1Ey ceylan gözlü, artık sana yalnız ‘yâ Hû’ derim;

   2ama bu çaresiz, garip Ömer’i çok ararsın.

   Son beyit “gözleri âhû” övgüsünü “şimdengerü” kararıyla yan yana getirir. “Yâ Hû” hem sevgiliye son bir sesleniş gibi duyulur hem de Hû zikriyle yüzü ilahî yöne çevirir. Mahlas açıkça görünürken “bîçâre garip Ömer” kendisini savunmasızlaştırır; buna rağmen son “ammâ”, aranacağı iddiasını geri çekmez.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle