Terk İdüp Nâmûsı Ârı Diyelim Allâh Hû

Fahrî, şan kaygısını ve Hakk dışındaki bağlılıkları bırakıp Allah Hû zikriyle arınmayı öğütler.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Terk idüp nâmûsı ârı diyelim Allâh Hû

   Dil olur her demde ârî diyelim Allâh Hû

   1Şan ve utanç kaygısını bırakıp Allah Hû diyelim;

   2gönül her an arınır, Allah Hû diyelim.

   Açılış bir bedelle başlar: nâmûs ve âr, yani insanın başkalarının gözündeki yeri bırakılacaktır. Beytin ses oyunu da bunu taşır; terk edilen “âr” ile kazanılan “ârî” aynı kökten çınlar, utanç kaygısından vazgeçen gönül arınmış olana dönüşür.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Mahv ider zikr-i Hudâ dilden sivâyı dem-be-dem

   Bezl idüp tevhîde varı diyelim Allâh Hû

   1Allah'ı anmak gönülden başkasına bağlılığı her an siler;

   2varımızı tevhide verip Allah Hû diyelim.

   Zikrin işi burada eklemek değil silmektir: sivâ, yani Hakk dışında ne varsa gönülden kazınır. “Dem-be-dem” bunun bir kerelik değil aralıksız bir temizlik olduğunu söyler. Bezl sözcüğü de karşılığında verileni belirtir; elde tutulan hiçbir şey saklanmaz.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Mazhar olur evliyâ feyz-i Hudâya dâ’imâ

   Bize de lutf ide Bârî diyelim Allâh Hû

   1Veliler sürekli Allah'ın feyzine erişir;

   2Yaratan bize de lütfetsin, Allah Hû diyelim.

   Şair burada kendini örnek değil tanık yerine koyar: mazhar olan evliyâdır, kendisi ise ancak “bize de” diyerek sıraya girer. Bârî adının seçilmesi de anlamlıdır; feyzi isteyen kişi, veren tarafı yaratıcı sıfatıyla anarak talebini yaratılmışlığına dayandırır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Fazl-ı Hakka yok nihâyet tâlib iseñ şübhesiz

   Cümleye ihsân-ı sârî diyelim Allâh Hû

   1Hakk'ın lütfunun sonu yoktur, eğer arıyorsan kuşkusuz;

   2herkese yayılan ihsan diyelim, Allah Hû diyelim.

   Beyit ilâhî lütfa sınır tanımaz ve bunu paylaşım diliyle söyler: ihsân sârî'dir, yani yayılan, bir kişide durmayıp herkese ulaşan cinstendir. Böylece “tâlib iseñ” şartı bir ayrıcalık kapısı değil, yalnızca isteyip istememe meselesi olarak kalır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Nûr-ı zikru’llâh ile olsun derûnlar pür-ziyâ

   İdelim ey Fahrî zârı diyelim Allâh Hû

   1İç dünyalar Allah zikrinin nuruyla ışık dolsun;

   2ey Fahrî, inleyelim ve Allah Hû diyelim.

   Kapanış nur ile sesi birleştirir: derûnların pür-ziyâ olması istenirken hemen yanına zâr, yani inleyiş konur. Aydınlanma burada sessiz bir aydınlık değildir; Fahrî'nin adı ışığın değil ağlayışın yanında anılır ve zikir işitilebilir bir hâle gelir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle