Tevhîd İden ‘Âşıklara Hak Gösterir Dîdârını

Fahrî, Hakk'ın güzelliğini görme arzusunu tevhid, iyi davranış ve sürekli zikirle bağlar.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Tevhîd iden ‘âşıklara Hak gösterir dîdârını

   Tevhîde gel dâ’im görem dirseñ Hakkuñ dîdârını

   1Hakk tevhid eden âşıklara güzelliğini gösterir;

   2Hakk'ın güzelliğini sürekli göreyim diyorsan tevhide gel.

   İki dize aynı cümleyi önce haber, sonra çağrı kipiyle söyler: önce olan anlatılır, sonra istenen kişiye dönülür. Dîdâr sözcüğünün her iki dizede de son sözcük olması, bakışın hedefini dizenin sonuna sabitler; okur da her seferinde aynı noktaya bakmak zorunda kalır.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Nefse uyup her bâr sen itme sakın sû-i ‘amel

   Sâlih ‘amel idenlere Hakk gösterir dîdârını

   1Nefse uyup her zaman kötü davranışta bulunma;

   2Hakk iyi davrananlara güzelliğini gösterir.

   Görme arzusu bu beyitte ahlâkî bir şarta bağlanır ve şart iki uçlu kurulur: kötü davranıştan kaçınmak ile iyi davranışta bulunmak. Nefse uymak ‘her bâr’, yani alışkanlık hâlinde tarif edilir; engel tek bir kusur değil, tekrarın kendisidir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Terk eyleme zikr-i Hakkı münkâd iseñ Hakk emrine

   Zikr-i Hakkı men‘ eyleyen görmez Hakkuñ dîdârını

   1Hakk'ın buyruğuna bağlıysan Hakk'ı anmayı bırakma;

   2Hakk'ı anmayı engelleyen onun güzelliğini göremez.

   Beyit zikri bırakmakla zikre engel olmayı ayırır ve ikincisini daha ağır sayar. ‘Men‘ eyleyen’ ifadesi şiire üçüncü bir kişi sokar: mahrum kalacağı söylenen, kendi ibadetini aksatan değil, başkasının ibadetine karışandır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Cümle nebîler geldiler tevhîde da‘vet itdiler

   Ol da‘vete uyanlara Hak gösterir dîdârını

   1Bütün peygamberler gelip tevhide çağırdı;

   2Hakk o çağrıya uyanlara güzelliğini gösterir.

   Çağrı burada şairin kendi sesinden alınıp bütün peygamberlere mal edilir. Böylece şiirin ısrarı kişisel bir öğüt olmaktan çıkar. ‘Ol da‘vet’ diyerek geçmişte yapılmış tek bir davete işaret edilmesi de tevhidi yeni bir teklif değil, sürekli yinelenen bir hatırlatma sayar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Ey Fahrî-i bî-çâre sen zikr-i Hakkı dilden koma

   Saña dahi şek eyleme Hak gösterir dîdârını

   1Ey çaresiz Fahrî, Hakk'ın zikrini gönülden bırakma;

   2kuşku duyma, Hakk sana da güzelliğini gösterir.

   Son beyitte şair kendine ‘bî-çâre’ diye seslenir ve redif ilk kez ona döner. Söylenen şey öğütten çok teselli olur: ‘saña dahi’ sözü, şiir boyunca başkalarına verilen vaadin dışında kalma korkusunu fark edip o korkuyu adıyla giderir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle