Tîğ-i Ebrû-yı Siyehkârına Kurbân Olayım

Kaşı kılıç, gamzeyi hilekâr hançer, gülüşle yapılan inkârı yeni bir çekim ve düğümlü saçı bağ olarak kuran gazel, her beyitte kurban olma arzusunu başka bir güzellik unsuruna yöneltir.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Tîğ-i ebrû-yı siyehkârına kurbân olayım

   Hançer-i gamze-i ‘ayyârına kurbân olayım

   1Kara işler yapan kaş kılıcına kurban olayım;

   2hilekâr gamze hançerine kurban olayım.

   Matla iki kesici alet sayar: kaş kılıç, gamze hançerdir. İkisine de verilen sıfat suçludur — biri “siyehkâr”, öteki “‘ayyâr”. Redif ise bu tehdide teslimiyetle karşılık verir; kurban olma isteği, silahın hedefi tarafından dile getirildiği için şiddet bir iltifat biçimine dönüşür.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Biricik söyle amân nâz ile öldürme beni

   Ben senin şîve-i güftârına kurbân olayım

   1Bir tanem, söyle; aman, nazla öldürme beni;

   2senin konuşma tarzına kurban olayım.

   İkinci beyit sesin kesiciliğe eklenmesidir: öldüren şey artık kaş veya gamze değil nazdır. “Biricik söyle” yalvarışı sevgiliden konuşmasını isterken, ikinci dize aynı konuşmanın kendisine kurban olduğunu söyler; istenen şey ile korkulan şey aynı yerde toplanır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Sîneme zahmı sen açdın yine etdin inkâr

   O tebessüm ile inkârına kurbân olayım

   1Göğsümde yarayı sen açtın, yine inkâr ettin;

   2o gülüşle yaptığın inkâra kurban olayım.

   Üçüncü beyit bir suçlama ve bir inkâr sahnesi kurar: yarayı açan bellidir, ama fail bunu kabul etmez. Asıl nükte âşığın tepkisindedir — yaraya değil, gülümseyerek yapılan inkâra kurban olunur. Böylece haksızlığın kendisi bir çekim unsuru sayılır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Desem ol şûha çözerken kemerin mestâne

   Sevdiğim hançer-i gaddârına kurbân olayım

   1O güzele, kemerini sarhoşça çözerken desem ki:

   2‘Sevgilim, acımasız hançerine kurban olayım.’

   Dördüncü beyit sahneyi bedene yaklaştırır: kemer sarhoşça çözülürken söylenmesi tasarlanan söz bir hançer övgüsüdür. “Desem” kipi bunu gerçekleşmiş değil kurulmuş bir konuşma yapar; yakınlık anıyla tehlike aynı cümlede, henüz söylenmemiş hâlde durur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Ben de ey şûh Nedîmâ gibi bi’llâh senin

   Bend-i gîsû-yı girîh-dârına kurbân olayım

   1Ey güzel, ben de Nedîm gibi vallahi senin

   2düğümlü saç bağının kurbanı olayım.

   Makta düğümü öne çıkarır: saç bağı “girîh-dâr”, yani düğümlüdür ve bir yandan süs bir yandan bağdır. Şair kendini Nedîm gibi diyerek adını bir örneğe çevirir ve yemine “bi’llâh” sözünü ekleyerek kurban olma isteğini gündelik bir ant biçiminde bitirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle