Üftâden Ola Mihnet-i Hicrânına Lâyık

Âşık Ömer cefanın sadık âşığa, kavuşma lütfunun rakibe verilmesine sitem eder. Sevgiliyi insafa çağırır, kara saçını en uzun geceyle karşılaştırır; sonunda kerem göstermeyen yâr yerine canına layık birini sevmeyi öğütler.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Üftâden ola mihnet-i hicrânına lâyık

   Bîgâne adû vuslât-i ihsânına lâyık

   1Ayrılık sıkıntına düşkün âşık layık olsun;

   2yabancı düşmansa kavuşma ihsanına layık olsun.

   Şair değer dağılımındaki adaletsizliği ters cümleyle gösterir: cefayı sadık kişi, lütfu yabancı rakip alır. Bu düzen sevgilinin hükmünü sorgulayan sitemdir.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   İnsâf edüp Allâhı seversen hele fikr et

   Ne ırzına düşer bu ne hod şânına lâyık

   1İnsaf et, Allah’ı seversen bir düşün;

   2bu ne namusuna uyar ne de şanına layıktır.

   Sitem ahlaki ve dinî ölçüye çıkarılır. Sevgilinin rakibi ödüllendirmesi yalnız âşığı yaralamaz; kendi ırz ve şanına da zarar veren yakışıksız davranış olarak sunulur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Bir yere gelirse şeb-i yeldâ ile nevrûz

   Olmaz kara zülfün gibi gerdânına lâyık

   1En uzun gece ile nevruz bir araya gelse bile,

   2kara saçın gibi boynuna yakışmaz.

   Şeb-i yelda karanlığı, nevruz aydınlık yenilenmeyi taşır. Bu olağanüstü birleşme bile kara saçın beyaz boyun üzerindeki etkisine erişemez; sevgilinin görünüşü zaman karşıtlığını aşar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Akıtma yaşım alma âhım cevr ü sitemle

   Güldür yeter ittin gam-ı nâlânına lâyık

   1Yaşımı akıtma, ahımı cefa ve sitemle alma;

   2artık güldür; inleyen gamına yetecek kadar yaptın.

   Şair gözyaşı ile ahın sevgili tarafından zorla alınmasına karşı çıkar. Cefa borcunun ödendiğini söyleyip gülme hakkı ister; acının ölçüsüz devamını insaf dışı bulur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Gördün keremi yok sana ey Ömer o yârin

   Bir dilberi sev tâ kim ola cânına lâyık

   1Ey Ömer, o sevgilinin sana keremi olmadığını gördün;

   2canına layık olacak başka bir güzeli sev.

   Mahlas beyti bağlılığın değiştirilmesini öğütler. Keremsiz sevgiliye kör sadakat yerine canın değerine uygun muhatap aranır; bu, şiirin sitemini pratik bir ayrılma kararına dönüştürür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle