Ümmetinden Yüzü Kara Ben Za‘îfe Kıl Meded

Fahrî, yaşlılık ve güçsüzlüğünü belirterek mahşerde şefaat ve topluluklar arasında utandırılmamayı diler.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Ümmetinden yüzü kara ben za‘îfe kıl meded

   Devr-i mehcûr itme lutfuñdan beni eyle meded

   1Ümmetinden yüzü kara ve güçsüz olan bana yardım et;

   2beni lütfundan uzak bırakma, yardım et.

   Açılış beyti konuşanı üç sıfatla tanıtır: ümmetten biri, yüzü kara ve güçsüz. “Devr-i mehcûr” isteği uzaklaştırılmamayı diler; yardım çağrısı daha ilk beyitte hem itiraf hem de mesafe kaygısı taşır.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Dünye vü ‘ukbâda dâ’im ben şefâ‘at-hâh kim

   Lutf idüp eyle şefâ‘at Yâ Resûla’llâh meded

   1Dünya ve ahirette sürekli şefaat isteyenim;

   2lütfedip şefaat et, ey Allah'ın elçisi, yardım et.

   İkinci beyit isteği bir sıfata çevirir: konuşan sürekli şefaat isteyen kişidir, yani talep onun kimliği hâline gelmiştir. Redif burada yerleşir ve “Yâ Resûla'llâh” çağrısı yakarışın muhatabını açıkça adlandırır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Ümmetüñden pîr ü ‘âciz nâ-tüvânem bî-kesem

   Âl ü ashâb hürmetine lutfuñ ile kıl kerem

   1Ümmetinden yaşlı, güçsüz, kuvvetsiz ve kimsesizim;

   2ailen ve dostların hürmetine lütfunla cömert davran.

   Üçüncü beyit güçsüzlüğü dört sıfatla üst üste yığar: yaşlı, âciz, kuvvetsiz, kimsesiz. Karşısına konan dayanak kişinin kendi değeri değil, peygamberin ailesi ve dostlarıdır; istek yine başkasının hürmetiyle sunulur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Şerm-sâr itme efendim bendeñi beyne’l-ümem

   Lutf idüp eyle şefâ‘at Yâ Resûla’llâh meded

   1Efendim, kulunu topluluklar arasında utandırma;

   2lütfedip şefaat et, ey Allah'ın elçisi, yardım et.

   Dördüncü beyit korkuyu ad koyarak söyler: topluluklar arasında utandırılmak. Ceza değil görünürlük ürkütür; kalabalık, mahşeri bir yargı yerinden çok bir bakış alanına dönüştürür ve redif yardım çağrısını yineler.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Hamdü-li’llâh bizlere Hak lutf idüp itdi kerem

   Saña ümmet eyledi itdi ‘azîz-i muhteşem

   1Allah'a hamdolsun, Hakk bize lütfedip cömert davrandı;

   2sana ümmet eyledi, değerli ve görkemli kıldı.

   Beşinci beyit tondan çıkar ve şükre geçer: ümmet olmak bir kazanım değil, önceden verilmiş bir lütuf sayılır. Böylece dilek, dilenmeden önce alınmış bir bağışın üstüne oturur; istemenin gerekçesi geçmiş bir cömertlik olur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Lutfuña mazhar idüp her demde kıldı muhterem

   Lutf idüp eyle şefâ‘at Yâ Resûla’llâh meded

   1Lütfuna eriştirip her an saygın kıldı;

   2lütfedip şefaat et, ey Allah'ın elçisi, yardım et.

   Altıncı beyit bu lütfun sürekliliğini vurgular: saygınlık bir kez değil “her demde” verilmiştir. Yinelenen bağış fikri bir sonraki isteği mantıklı kılar; daha önce süreklilikle davranmış olana yeniden başvurulur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Sûre-i seb‘al-mesânî hürmetine bendeñe

   Kıl şefâ‘at lutf idüp rûz-ı cezâda bendeñe

   1Yedi ayetli sûrenin hürmetine kuluna

   2hesap gününde lütfedip şefaat et.

   Yedinci beyit hürmet dayanağını bir sûreye bağlar ve zamanı hesap gününe sabitler. İki dize de “bendeñe” ile biter; kul sözcüğünün yinelenmesi, istek sahibinin konumunu ısrarla aynı yerde tutar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
8. 8

   Pîr ü ‘âciz yüzü kara derd-mendüñ Fahrîye

   Lutf idüp eyle şefâ‘at Yâ Resûla’llâh meded

   1Yaşlı, güçsüz, yüzü kara ve dertli Fahrî'ye

   2lütfedip şefaat et, ey Allah'ın elçisi, yardım et.

   Kapanış beyti şiir boyunca dağılmış nitelemeleri tek dizede toplar ve ardından şairin adını koyar. Ad, sıfatlardan sonra gelerek onların taşıyıcısı olur; redif son kez yinelenip yakarışı kapatır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle