Uykudan uyanmış şahin bakışlım

Baştan sona bir diyalog: her dize “dedim” ile başlar, “dedi” ile karşılık bulur. Türkçedeki en tanınmış deyişmelerden biri; sorulan her şey yanıtlanır, tek bir istek hariç.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Uykudan uyanmış şahin bakışlım

   Dedim sarhoş musun söyledi yok yok

   Ak elleri elvan elvan kınalı

   Dedim bayram mıdır söyledi yok yok

   1Uykudan uyanmış, şahin bakışlım;

   2“sarhoş musun?” dedim, “yok yok” dedi.

   3Ak elleri renk renk kınalı;

   4“bayram mı?” dedim, “yok yok” dedi.

   Şiirin oyunu ilk dörtlükte kuruluyor: her gözlem bir soruya, her soru bir redde dönüşüyor. Kına ve sarhoşluk gerçek sebebini söylemiyor — reddedilen şey bilgi değil, yakınlık.

   Bütün dörtlük yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Dedim ne gülersin dedi nazımdır

   Dedim kaşın mıdır dedi gözümdür

   Dedim ay mı doğdu dedi yüzümdür

   Dedim ver öpeyim söyledi yok yok

   1“Ne gülüyorsun?” dedim, “nazımdır” dedi;

   2“kaşın mı?” dedim, “gözümdür” dedi.

   3“Ay mı doğdu?” dedim, “yüzümdür” dedi;

   4“ver öpeyim” dedim, “yok yok” dedi.

   Dörtlüğün ilk üç dizesinde karşılık veriliyor; hepsi olumlu, hepsi övünme. Ama istek gelince cevap yine “yok yok”. Konuşmak serbest, dokunmak değil — sınır tam olarak burada çiziliyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Dedim aydınlık var dedi aynımda

   Dedim günahım çok dedi gönlümde

   Dedim mehtap nedir dedi koynumda

   Dedim ki göreyim söyledi yok yok

   1“Aydınlık var” dedim, “gözümde” dedi;

   2“günahım çok” dedim, “gönlümde” dedi.

   3“Mehtap nedir?” dedim, “koynumda” dedi;

   4“göreyim” dedim, “yok yok” dedi.

   İkinci dize beklenmedik bir yakınlık kuruyor: âşığın günahı sevgilinin gönlünde duruyor. Ama üçüncü dizedeki cesur imge dördüncüde yine kapatılıyor. Tekrar, redde bir ritim kazandırıyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Dedim vatanın mı dedi ilimdir

   Dedim bülbül müdür dedi gülümdür

   Dedim Nesimî şah dedi kulumdur

   Dedim satar mısın söyledi yok yok

   1“Vatanın mı?” dedim, “ilimdir” dedi;

   2“bülbül mü?” dedim, “gülümdür” dedi.

   3“Nesîmî şah mı?” dedim, “kulumdur” dedi;

   4“satar mısın?” dedim, “yok yok” dedi.

   Mahlas dörtlüğünde şairin kendisi konuşmanın nesnesi oluyor: “kulumdur”. Son dizedeki “satar mısın” sorusu bütün şiiri bir alışverişe çeviriyor ve son “yok yok” bu kez bir reddiye değil, bir sahiplenme. Kul satılık değil.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle