Edirne’de Matbah Emîni Binâsı

Başlık Matbah Emîni binası dese de metin, Halîl Paşa'nın sultan emriyle yaptırdığı sağlam bir köprüyü ve geçenlerin duasını 1149'da anlatır.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Yapdı me’mūran Ħalįl Paşa bu cisri gerçi kim

   Bezl-i himmet eyledi lûŧf eyledi Mevlā aña

   1Halîl Paşa bu köprüyü görevli olarak yaptı;

   2gayret harcadı, Tanrı ona lütfetti.

   İlk dize bir çekince taşır: paşa köprüyü ‘me’mûran’, yani görevlendirilmiş olarak yapmıştır ve ‘gerçi kim’ bağlacı cümleyi tamamlanmamış bırakır. İkinci dize bu sınırı telafi eder — kişiye düşen gayret harcamak, sonucu mümkün kılan ise Mevlâ'nın lütfudur.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Emr-i sulŧān-ı cihān-gįr ile yapdurdı velį

   Ol delįl oldı aña buldı müyesser ĥāliyā

   1Dünyayı fetheden sultanın emriyle yaptırdı;

   2bu emir ona yol gösterdi ve iş şimdi mümkün oldu.

   Beyit emri bir belge gibi kullanır: sultanın buyruğu paşa için ‘delîl’, yani hem dayanak hem yol gösterici olur. Yapmak ile yaptırmak arasındaki fark burada açıkça korunur; iş tek bir elden çıkmaz, yetkinin aktarılmasıyla mümkün hâle gelir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Hem metįn olmak içün ol bezl-i maķdūr eyledi

   Lāyıķ oldur her Ǿubūr iden ide ħayr-duǾā

   1Sağlam olması için bütün imkânını harcadı;

   2her geçenin ona hayır duası etmesi uygundur.

   Harcamanın gerekçesi süs değil dayanıklılıktır: ‘metîn olmak içün’. İkinci dize bu sağlamlığın karşılığını para ya da şöhrette değil, köprüden geçenlerin duasında arar. Yapının bedeli böylece kullananların tekrar tekrar ödediği bir borca dönüşür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   MıśraǾ-ı evvelde ĥarf-i cevherį taǾdād olup

   Cevherį mıśraǾ-ı ŝānį aña yāver ola

   1İlk dizede noktalı harfler sayıldı;

   2ikinci noktalı dize ona yardımcı olsun.

   Beyit manzumenin kendi mekaniğini açar: tarih iki mısraa bölünmüştür, birincideki noktalı harfler sayılır, ikincisi ona ‘yâver’, yani yardımcı olur. Okurdan istenen şey anlamak değil hesaplamaktır; metin bir an için kendi kullanma kılavuzuna dönüşür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Her mürūr iden Nažįrā didi istiĥsān ile

   Ĥaķ bu kim cisr-i ŝānį oldı müstaĥkem binā

   1Ey Nazîr, her geçen beğeniyle şöyle dedi:

   2gerçekten ikinci köprü sağlam bir yapı oldu.

   Tarih dizesini şair değil ‘her mürûr iden’ söyler; hüküm, geçenlerin ortak beğenisine mal edilir. ‘Hak bu kim’ kalıbı sözü bir tanıklık ifadesi yapar. Yapının ‘cisr-i sânî’ diye anılması ise onu bir öncekinin yerine geçen ikinci köprü olarak konumlandırır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle