Yâr, derd-i aşkınla bilmem ne oldum

Sevgilinin gözleri şairin göğsünde yara açar; zincir gibi saçlarına düşen âşık Mansur gibi dara bağlanır. Ezelden kurulan ruh bağı aşk ateşini içe taşır. Keman kaş, şahmeran saç ve kirpik okları karşısında Pesendî’nin kalbi viran olur.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Yâr, derdi aşkınla bilmezem noldum

   Açtı bu sinemde yâre gözlerin

   1Sevgilim, aşkının derdiyle ne olduğumu bilmiyorum.

   2Gözlerin bu göğsümde yara açtı.

   Aşk derdi benlik bilgisini bozarken göz doğrudan sinede yara açar. Sevgilinin bakışı uzaktan bir hayranlık nesnesi değildir; bedene giren ve âşığın kendisini tanıyamayacağı kadar değiştiren kuvvettir.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Müselsel zülfüne düşüp bendoldum

   Çekeli Mansur veş dâra gözlerin

   1Zincir gibi saçlarına düşüp bağlandım.

   2Gözlerin yüzünden Mansur gibi dara çekildim.

   Saçın zincirine düşmek bağlanmayı, Mansur gibi dara çekilmek ise bu bağın ağır bedelini anlatır. Âşık güzelliğe teslimiyetini hem tutsaklık hem inancı uğruna cezaya razı olma düzeyinde yaşar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Ezelde seninle ruh görüşeli

   Atıldı o zaman sende temeli

   1Ruhumuz ezelde seninle görüşeli,

   2O zaman sende bu bağın temeli atıldı.

   Ruhların ezelde görüşmesi aşkın bugünkü karşılaşmadan önce başladığını söyler. Temelin o zaman atılması, şairin sevgiliye yönelişini rastlantı değil varlığın başlangıcına bağlı kader yapar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Aşkı muhabbetin cana düşeli

   Yaktı derunumu nâra gözlerin

   1Aşkın ve sevgin canıma düşeli,

   2Gözlerin içimi ateşle yaktı.

   Muhabbet cana düşünce iç dünya nara döner; ateşi yakan yine gözlerdir. İlk kıtadaki yara böylece derinleşir ve bakışın hem kesen hem yakan iki ayrı etkisi görünür olur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Yer tutar sinemde keman kaşların

   Şahmeran kılıklı s’yah saçların

   1Yay gibi kaşların göğsümde yer tutar.

   2Şahmeran biçimli siyah saçların,

   Keman kaşın sinede yer tutması güzellik işaretinin zihinden silinmediğini gösterir. Şahmeran biçimli siyah saç ise çekicilikle tehlikeyi birleştirerek sevgilinin yüz çevresini efsanevi bir varlığa dönüştürür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Beni öldürmede müjgân taşların

   Vermez aman asla nâra gözlerin

   1Kirpiklerinin taş gibi darbeleri beni öldürüyor.

   2Gözlerin asla aman vermiyor.

   Kirpikler taş veya ok gibi öldürücü darbeler indirirken gözler aman vermez. Şair bakışı pasif güzellik olmaktan çıkarır; kuşatan, saldıran ve merhamet göstermeyen bir savaş gücü gibi anlatır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Cemalin gül gibi lem’an etmede

   PESENDÎ âşıkı hayran etmede

   1Yüzünün güzelliği gül gibi parlıyor.

   2Pesendî âşığı hayran bırakıyor.

   Gül gibi parlayan yüz yalnız ışık saçmaz, Pesendî’yi hayran bırakır. Mahlas dizesi bu etkinin tanığını belirler ve güzelliğin sonuçlarını genel âşık tipinden şairin kendi kalbine taşır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
8. 8

   Âşıkın kalbini viran etmece

   Bir dane mestane kara gözlerin

   1Âşığın kalbini viran ediyor.

   2Mestane kara gözlerinden biri bunu yapıyor.

   Âşığın kalbini viran eden, sevgilinin mestane bakışlı kara gözlerinden biridir. Basılı ‘bir dâne’ sözü ‘bir çift’e çevrilmez; tek bir gözün veya tek bir bakışın bile bütün iç dünyayı yıkmaya yetmesi kapanışı keskinleştirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle