Nazla gezintiye çıkanlar ceylan gözlüler midir?

Şair sevgilinin gözlerini ceylan ve büyücü, saçını amber kokusu, kaşlarını güzel yazının işaretleri olarak över. Ahının dünyaya yayılmasını, bahtının sönmesini ve kavuşmadan mahrum kalmasını sorgular. Gözyaşları Dicle ile Fırat gibi akar; Ömer sonunda viraneyi seven baykuş ve muma dönen pervane üzerinden kara yazısının aşk mı sevda mı olduğunu sorar.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Nâz ile seyrâna çıkmış çeşmi âhûlar mıdır

   Hüsn ilin eyler tecessüs iki câdûlar mıdır

   1Nazla gezintiye çıkanlar ceylan gözlüler midir?

   2Güzellik ülkesini araştıran iki büyücü müdür?

   Ceylan gözleri nazla seyre çıkmış canlı varlıklar, aynı zamanda güzellik ülkesini araştıran iki büyücü gibi düşünülür. Soru, bakışın hem masum çekiciliğini hem de iradeyi ele geçiren hünerini açar.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Can dimâğını muattar eyleyen subh u mesâ

   Hâl-i anberler mi âyâ zülf-i hoşbûlar mıdır

   1Sabah akşam canın zihnini güzel kokuyla dolduran

   2Amber renkli benler mi, hoş kokulu saçlar mıdır?

   Canı sabah akşam güzel kokuyla dolduranın amber benler mi yoksa hoş kokulu saç mı olduğu sorulur. Koku üzerinden yarışan iki güzellik unsuru, sevgilinin yüzü ile saçını aynı duyusal çevrede birleştirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Âh ü zârımdır beni âfâka ma’lûm eyleyen

   Şem’-i bahtım zulmet-i minntte ma’dûm eyleyen

   1Beni bütün dünyaya tanıtan ahım ve iniltimdir.

   2Bahtımın mumunu karanlıkta yok eden nedir?

   Âşığın ahı onu bütün dünyaya tanıtırken baht mumu karanlıkta söner. Ün kazanmak ile talihin yok oluşu ters yönde ilerler; duyulan ses, konuşanın hayatını aydınlatmaya yetmez.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Vasl-ı dilberden beni tâ böyle mahrûm eyleyen

   Gice gündüz çektiğim bîhûde arzûlar mıdır

   1Beni sevgiliye kavuşmaktan böyle yoksun bırakan

   2Gece gündüz beslediğim boş arzular mıdır?

   Kavuşmadan mahrumiyetin nedeni gece gündüz sürdürülen boş arzular olabilir. Şair sevgilinin iradesini suçlamak yerine kendi tükenmeyen isteğini de sorgulayarak acıdaki payını açık bırakır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Dediler lâ’lin görenler mâye-i ruhsârda

   Bir gül-i terdir açılmış dâmen-i gülzârda

   1Lal dudağını görenler yüzün özünde şöyle dedi:

   2Gül bahçesinin eteğinde açmış taze bir güldür.

   Lal dudak, yüz bahçesinin eteğinde açılmış taze gül olarak görülür. Görenlerin ortak hükmü, tek bir renk benzerliğini genişletip ağzı bütün yüz manzarasının canlı merkezi yapar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Hatt-ı Rayhân ile yazılmış cebîn-i yârda

   İki medler mi iki râlar mı ebrûlar mıdır

   1Sevgilinin alnına reyhan yazısıyla yazılanlar

   2İki uzatma mı, iki r harfi mi, yoksa kaşlar mıdır?

   Kaşlar reyhan yazısıyla alna düşmüş iki uzatma ya da iki r harfi gibi okunur. Hat sanatı, yüzü çözülen bir yazıya çevirir; biçim benzerliği güzelliği dil ve kalem düzeniyle kavrar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Rûzigârın estirüp devran muhâlif bâdını

   Dembedem sökmekte ömrüm kasrının bünyâdını

   1Zaman, devrin ters rüzgârını estirerek

   2Ömür sarayımın temelini sürekli söküyor.

   Ters esen zaman rüzgârı ömür sarayının temelini söker. Görünmeyen yaşlanma, sağlam sanılan bir yapıyı her an parçalayan sürekli kuvvet olarak anlatılır ve fanilik kişisel mimariye dönüşür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
8. 8

   Devr eden Şatt u Furât âsâ gönül Bağdâd’ını

   İki dîdemden iki hûnî akar sular mıdır

   1Gönül Bağdat’ını Dicle ve Fırat gibi dolaşan

   2İki gözümden akan iki kanlı su mudur?

   Gönül Bağdat’ını dolaşan iki kanlı akarsu, gözlerden çıkan yaşlardır. Dicle ve Fırat benzetmesi kederin miktarını büyütürken beden ile şehir coğrafyasını tek acı haritasında buluşturur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
9. 9

   Gülşene baykuş değişmez gûşe-i vîrâneyi

   Şem’a yanmaktan döner mi gör garib pervâneyi

   1Baykuş gül bahçesine karşı virane köşesini değişmez.

   2Şu garip pervaneye bak; muma yanmaktan döner mi?

   Baykuş viraneden, pervane mumda yanmaktan vazgeçmez. İki hayvanın doğal sayılan yönelişi, âşığın zarar gördüğünü bilse bile seçtiği aşk mekânını terk etmeyeceğinin delili olur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
10. 10

    Aşk mı hayrân eyleyen sevdâ mı ben dîvâneyi

    Serde ey Âşık Ömer bu kara yazılar mıdır

    1Beni şaşkın bırakan aşk mı, divane eden sevda mı?

    2Ey Âşık Ömer, başımdaki bunlar kara yazılar mıdır?

    Ömer kendisini şaşırtanın aşk mı sevda mı olduğunu ayıramaz ve kara yazısını sorgular. Kapanış, iradeli bağlılıkla değişmez kader arasındaki sınırı açık bırakıp şiirin bütün sorularını başa toplar.

    ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle