Yâr gel ikrâm edelim bir sen bana bir ben sana

Şiir iki sevgiliyi yalnız bir mecliste buluşturmak, aşk ateşinde pervane gibi yakmak ve gül renkli devri paylaşmak ister. Ceyhun gözyaşı ile Leyla ve Mecnun hikâyesinden sonra sevgilinin cefa ve ilgisizliğin sebebi/faili olduğu söylenir; ‘eyle iyan’ın nesnesi açık bırakılır. Âşığın derdini bir bir anlatması, rindane sohbet ve karşılıklı öpücük teklifi kapanışı kurar.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Yâr gel ikrâm edelim bir sen bana bir ben sana

   Vasl içün nâm idelim bir sen bana bir ben sana

   1Sevgili, gel birbirimize ikram edelim: sen bana, ben sana;

   2Kavuşma için ad koyalım [“nâm idelim” yüzeyi korundu]: sen bana, ben sana.

   İlk şiirdeki karşılıklılık bu kez “ikrâm” fiiliyle açılır; iki taraf birbirine lütuf sunan eşit failler olur. “Vasl içün nâm idelim” kavuşmaya ad koyma ya da onu anma çağrışımı taşır, fakat basılı nâm fiili kesin bir plan ilanına çevrilmez.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Tarkedüp ağyâr-ı dûnu ikimiz tenhâ heman

   Sohbet-i câm edelim bir sen bana bir ben sana

   1Alçak yabancıları bırakıp ikimiz hemen yalnız kalalım;

   2Kadeh sohbeti edelim: sen bana, ben sana.

   “Ağyâr-ı dûn” rakipleri yalnız yabancı değil aşağı diye niteler ve meclisten çıkarır. İki kişinin “tenhâ heman” kalması acele ve mahremiyet hissi verir; “sohbet-i câm” ise konuşmayı kadeh çevresinde süren içkili bir beraberliğe dönüştürür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Çekelim şevk u mahabbet na’resin mestâne veş

   Dem bu demdir nâr-ı aşka yanalım pervâne veş

   1Şevk ve sevginin narasını sarhoşça çekelim;

   2Vakit bu vakittir; aşk ateşine pervane gibi yanalım.

   Şevk ve muhabbetin “na’resi” aşkı sessiz iç duygudan yüksek sese çıkarır; “mestâne veş” bu sesi sarhoş tavrıyla biçimlendirir. “Dem bu demdir” fırsatın şimdi olduğunu vurgular, pervane benzetmesi de gecikmeden ateşe atılmayı ortak eylem yapar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Nûşedüp câm-ı safâyı germ olup peymâne veş

   Devr-i gülfâm idelim bir sen bana bir ben sana

   1Sefa kadehini içip kadeh gibi ısınarak;

   2Gül renkli bir devir yapalım: sen bana, ben sana.

   Sefa kadehini “nûş” etmek, içme fiilini mutluluk ve arınmış keyifle ilişkilendirir. Kadeh gibi “germ” olmak sıcaklığı bedenden nesneye geçirir; “devr-i gülfâm” gül renkli dolaşımı hem içkinin kızıllığına hem bahar meclisinin neşesine açar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Bendene evvel bakışta eyledin efsûnu sen

   Firkatinle gözden akıttım niçe Ceyhûn’u ben

   1Kuluna ilk bakışta büyü yaptın sen;

   2Ayrılığınla ben gözümden nice Ceyhun akıttım.

   Sevgilinin ilk bakışı “efsûn”dur; görsel temas konuşanın iradesini büyüyle ele geçirir. Buna karşı âşığın cevabı Ceyhun ölçüsünde gözyaşıdır: ayrılık gözden tek nehir değil “niçe” nehir akıtır, büyünün kısa anını uzun ve çoğul acıya çevirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Dinler isen sergüzeşt-i Leylî vü Mecnûn’u sen

   Nakl-ı encâm idelim bir sen bana bir ben sana

   1Sen Leyla ile Mecnun’un serüvenini dinlersen;

   2Sonucun anlatısını yapalım: sen bana, ben sana.

   Leyla ile Mecnun’un “sergüzeşt”i, iki sevgilinin kendi hikâyesine bir karşılaştırma aynası sağlar. “Nakl-ı encâm” sonucun anlatılmasıdır; nakaratın iki yönlü yapısı, bilinen kıssayı yalnız dinlemekten çıkarıp kendi sonlarını birlikte söyleme teklifine dönüştürür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Cevr ü istiğnâların sen bâisin eyle iyan

   Ben de kâr-ı derd-i aşkın ideyim bir bir beyan

   1Cefa ve ilgisizliğinin sebebi/faili sensin; ‘eyle iyan’ [açığa çıkarılacak şey ayrıca belirtilmez];

   2Ben de aşk derdinin işini bir bir anlatayım.

   “Cevr ü istiğnâların sen bâisin” sevgiliyi cefa ile ilgisizliğin sebebi/faili olarak açıkça gösterir; bu hüküm ‘sebebini sen açıkla’ biçiminde başka bir eyleme çevrilmez. Ardından gelen “eyle iyan” açığa çıkarma buyruğudur, fakat nesnesi basılı dizede ayrıca görünmez. Konuşan buna aşk derdinin işini bir bir beyan etme sözüyle karşılık verir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
8. 8

   Sonra seyret acımaz mısın bana ey nevcevan

   Sözü i’lâm idelim bir sen bana bir ben sana

   1Sonra bak, bana acımaz mısın ey genç?

   2Sözü bildirelim: sen bana, ben sana.

   “Sonra seyret” önce nedenlerin konuşulmasını, ardından sevgilinin merhametini sınamayı önerir. “Acımaz mısın” sorusu genç sevgiliyi karar vermeye iter; “i’lâm” sözü meclis sohbetini resmî bir bildirim ciddiyetine taşırken nakarat eşitliği korur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
9. 9

   Ey Ömer âşık ola bir dahi ma’şuk elde câm

   Zâhir ü bâtın budur rindâne sohbet vesselâm

   1Ey Ömer, biri âşık, biri sevgili olsun; kadeh elde;

   2Görüneni ve içi budur: rindane sohbet, vesselam.

   Mahlaslı birimde roller açıkça dağıtılır: biri âşık, öteki “ma’şuk”, elde ise kadeh vardır. “Zâhir ü bâtın” meclisin dış görüntüsüyle iç anlamını birleştirir; “vesselâm” bu rindane sohbet tarifini kısa ve kesin bir kapanış gibi mühürler.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
10. 10

    İdicek bezmi nihâyet ey perî ba’de-l-kelâm

    Bûse in’âm idelim bir sen bana bir ben sana

    1Meclisi sona erdirince, ey peri, sözden sonra;

    2Öpücük bağışlayalım: sen bana, ben sana.

    Meclisin “nihâyet”i geldiğinde sözden sonra bedensel bir lütuf önerilir. “Bûse in’âm” öpücüğü ihsan ve armağan diline sokar; çoğul “idelim” ile tekrarlanan sen-bana/ben-sana düzeni, bağışı tek taraflı ödül değil karşılıklı yakınlık yapar.

    ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle