Yâr gel yâr olalım bir sen bana bir ben sana

Sevgiliye yönelen tekrarlı çağrı, iki kişinin birbirine yâr ve vefakâr olması isteğini kurar. Gül-bülbül, pervane-ateş, gam nehri, gönüller şehri ve uçan kuş imgeleri arasına karşılıklı söz ve yalnız birbirini sevme şartı yerleşir; silik “nevrest[e]” yüzeyi kaynak aparatıyla korunur.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Yâr gel yâr olalım bir sen bana bir ben sana

   Nice bir bâr olalım bir sen bana bir ben sana

   1Sevgili, gel birbirimize yâr olalım: sen bana, ben sana;

   2Daha ne kadar birbirimize yük olalım: sen bana, ben sana?

   “Yâr gel yâr olalım” çağrısı yâr sözcüğünü hitap, eylem ve ilişki adı olarak art arda kullanır. “Bir sen bana bir ben sana” nakaratı karşılıklılığı dengeler; “bâr” ile yük olma sorusu ise bu eşitliğin henüz kurulmadığını ve bekleyişin ağırlığını gösterir.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Naz niyaz eğlencemiz olsun gül ü bülbül gibi

   Bir zaman zâr olalım bir sen bana bir ben sana

   1Naz ve yakarış, gül ile bülbül gibi eğlencemiz olsun;

   2Bir süre inleyelim: sen bana, ben sana.

   Naz sevgilinin geri çekilmesini, niyaz âşığın yalvarışını anlatır; ikisi gül ile bülbül gibi birbirini tamamlayan bir “eğlence” olur. “Bir zaman zâr olalım” ortak inlemeyi yalnız âşığın kaderi olmaktan çıkarıp iki kişi arasında paylaşılacak geçici bir hâl yapar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Düşerek aşk âteşine yandırır pervâne per

   Niydüğün aşk u mahabbet andan anla kıl nazar

   1Pervane aşk ateşine düşerek kanadını yakar;

   2Aşk ile sevginin ne olduğunu ondan anla, bak.

   Pervanenin ateşe düşüp “per”ini yakması aşk bilgisini bedensel kayıpla öğretir. Konuşan “niydüğün” diye görünen eski soru biçimiyle aşk ve muhabbetin ne olduğunu bu örnekte arar; “kıl nazar” dinleyiciyi soyut açıklamaya değil yanma sahnesine bakmaya çağırır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Yâ ki hüsnü yahşi sana eylesün aşkım eser

   Tâ giriftâr olayım bir sen bana bir ben sana

   1Ya da güzelliği iyi olan sana aşkım etki etsin [dizim kapalı];

   2Ben de tutulayım: sen bana, ben sana.

   “Yâ ki” önceki pervane örneğine başka bir ihtimal ekler; güzelliğin ve aşkın etki ilişkisi basılı söz diziminde tam kapanmaz. “Giriftâr olayım” konuşanın gönüllü biçimde tutulmayı istemesidir; nakarat, bu esaret arzusunu karşılıklı bağlanma şartıyla sınırlar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Bana senden gayrı bir dilberi sevmek vermez el

   Başın içün sen de benden gayriye rahm etme gel

   1Senden başka bir güzeli sevmeye elim varmaz;

   2Başın için, sen de benden başkasına merhamet etme, gel.

   Başka bir dilberi sevmeye “el vermemesi” hem imkânın hem gönlün reddini anlatır. Sevgiliden istenen karşılık daha serttir: başı üzerine yemin edilerek başkasına “rahm etme”mesi talep edilir; kıskançlık, karşılıklı tek eşlilik şartı gibi sözleşmeye hazırlanır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Aramızda işbu söz kavl ü karâr olsun güzel

   Sâhib ikrâr olalım bir sen bana bir ben sana

   1Aramızda bu söz ant ve karar olsun, güzel;

   2Sözümüzün sahibi olalım: sen bana, ben sana.

   “Kavl ü karâr” sözü konuşmayı bağlayıcı anlaşmaya dönüştürür. “Sâhib ikrâr” olmak, yalnız söz vermeyi değil verilen sözün arkasında durmayı ister; güzel hitabı ve simetrik nakarat, bu ciddi antlaşmayı sevgi dilinin içinde tutar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Dîdemizden dökmeden gam desti firkat nehrini

   Defter etmeyelim ağyâra bu tâli’ kahrini

   1Gamın eli gözümüzden ayrılık nehrini dökmeden;

   2Bu talih kahrını yabancılara defter etmeyelim.

   Gamın “dest”i, yani eli gözlerden bir “firkat nehri” dökmek üzere tasarlanır; soyut üzüntü bedeni çalıştıran bir fail olur. Talihin kahrını “ağyâr”a defter etmemek, özel acıyı rakiplerin okuyacağı kamusal kayda çevirmeme kararıdır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
8. 8

   Gel temâşâ eyleyelim ol gönüller şehrini

   Mürg-i tayyâr olalım bir sen bana bir ben sana

   1Gel, o gönüller şehrini seyredelim;

   2Uçan kuş olalım: sen bana, ben sana.

   Gönüller bir “şehir” olarak birlikte gezilecek geniş bir iç mekâna dönüşür. Ardından “mürg-i tayyâr” olmak, bu şehrin sabit sokaklarını havadan aşan özgür hareketi getirir; seyir ile uçuş, iki sevgilinin ortak keşif ve kaçış arzusunu tamamlar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
9. 9

   Bu Ömer bîçâre cânâ tâlib-i dîdâr iken

   Sen gül-i nevrest[e] içün andelîb-i zâr iken

   1Bu zavallı Ömer, sevgili, yüzünü görmeye talipken;

   2Sen taze açmış gül için inleyen bülbül iken [nevrest[e] silik].

   Ömer kendini “tâlib-i dîdâr” diye sevgilinin yüzünü isteyen kişi olarak tanımlar. “Gül-i nevrest[e]”de son harfin silik oluşu açık aparattır; bülbülün taze gül için inlemesi güvenle görülebilir, fakat eksik yüzey tanıksız tamamlanarak kesin çekim eki yapılmaz.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
10. 10

    Bende aşk-ı bîriyâ sende güzellik var iken

    Gel vefâdâr olalım bir sen bana bir ben sana

    1Bende gösterişsiz aşk, sende güzellik varken;

    2Gel vefalı olalım: sen bana, ben sana.

    Son birim karşılıklı ilişkinin iki sermayesini sayar: konuşanda “aşk-ı bîriyâ”, sevgilide güzellik. Gösterişsiz aşk ile görünür güzelliğin birlikteliği “vefâdâr olalım” sonucuna bağlanır; nakarat şiiri yükten sadakate ilerleyen eşit bir sözle kapatır.

    ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle