Yârem açamam yâre keder eyleye şâyet

Şair sevgili üzülür diye yarasını ve derdi akla yerleşir diye sıkıntısını açamaz. Sarhoş bakışlardan geçecek cefa okundan, yalnız gam meclisinin rakiplere duyurulmasından ve gümüş göğüslü sevgiliyi kucaklayınca canın bedenden ayrılmasından korkar; Ömer divaneliğini de hasarlı kaynak yüzeyi yüzünden söyleyemez.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Yârem açamam yâre keder eyleye şâyet

   'Derdim anamam hâtıra yer eyleye şâyet

   1Sevgili üzülür diye yaramı ona açamam;

   2hatırda yer eder diye derdimi anıp söyleyemem.

   “Yâre” sözcüğü sevgiliyi, “yârem” ise bedendeki yarayı yan yana getirir; konuşan sevgilinin kederlenmesi ihtimaline karşı kendi acısını gizler. İkinci dizede derdi anmamak da koruyucu bir susuş olur. Söz edilirse sıkıntı “hâtıra yer” edecek, geçici duygu kalıcı zihinsel yüke dönüşecektir.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Havfım bu ki mest-i nigeh-i gamzelerinden

   Sat tîr-i cefâ câne güzer eyleye şâyet

   1Korkum şu ki onun sarhoş edici yan bakışlarından

   2‘Sat tîr-i cefâ’ yüzeyindeki cefa oku canı delip geçebilir.

   Korkunun kaynağı sevgilinin “mest-i nigeh-i gamze”si, sarhoş eden yan bakışlarıdır. Sonraki satırın başındaki “Sat” basılı yüzeyi açık bir anlam zinciri kurmadığı için sessizce düzeltilmez. Güvenle görülen hareket, “tîr-i cefâ”nın cana “güzer” etmesi, yani eziyet okunun içinden geçmesidir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Da’vet kılamam meclis-i gamhâneye tenhâ

   Ol şeb sıfat ağyâre haber eyleye şâyet

   1Onu yalnız başına gam evindeki meclise çağıramam;

   2gece sıfatlı rakiplere haber verebilir diye korkarım.

   “Meclis-i gamhâne” sevinçli içki toplantısı değil, keder evindeki buluşmadır; konuşan sevgiliyi oraya yalnız çağıramaz. “Ol şeb sıfat ağyâr” rakipleri gece kadar karanlık gösterir. Haber alma ihtimali özel görüşmeyi bozar; kıskançlık, davetin gerçekleşmesinden önce gizlilik kaygısıyla engel olur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Ol sîmberi sîneye çekmek kolay ammâ

   Katlanmıya can sîne sefer eyleye şâyet

   1O gümüş göğüslüyü bağrıma çekmek kolay, ama

   2can dayanamaz da göğüsten çıkıp yolculuğa gidebilir.

   Sevgili “sîmber”, gümüş göğüslüdür ve onu sineye çekmek fiziksel olarak kolay görünür. Asıl güçlük âşığın canındadır: bu yakınlığa katlanamayıp “sîne sefer” edebilir. Canın göğüsten yolculuğa çıkması ölümün örtülü anlatımıdır; arzulanan kucaklaşma gerçekleştiği anda bedeni boşaltma tehlikesi taşır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Dîvâneliğim arzedemem ey Ömer olmaz

   Tür düşse seni dâhi beter eyleye şâye

   1Ey Ömer, divaneliğimi açıklayamam; olmaz.

   2‘Tür düşse seni dâhi beter eyleye şâye’ yüzeyinin sonu eksik ve sözdizimi kapalıdır.

   Mahlaslı kapanış divaneliği ilan etmek isterken “arzedemem” diyerek yine susuşa döner. Son kaynak dizesi “Tür düşse” ile başlar ve “şâye” biçiminde eksik biter; fail ile sonucun ilişkisi güvenle kurulamaz. Modern satır bu lacunayı açıkça bildirir, Ömer adına söylenti ya da kesin bir zarar senaryosu üretmez.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle