Yatıyor!

Uyuyan bir güzelin başucundan yazılmış beş bent. Şair bedeni saçtan gerdana, gömlekten nefese doğru tarar ve baktığı her şeyi ışığa çevirir: alev, mücevher, kayan yıldız, ay. Son bentte bakan kendi bahtını hatırlayınca tablo yerini korkuya bırakır.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Dilber yatıyor ne 'ulviyâne

   Saçlar dagınık yanakda tel tel

   Dalgın uyuyor tebessüm etmiş

   Kudret sanırım tecessüm etmiş

   Bir el dolaşık bu giysüvâne

   Vicdânını dinlemekte bir el

   1Dilber ne yüce bir hâlde yatıyor;

   2saçlar dağınık, yanağında tel tel.

   3Dalgın uyuyor, gülümsemiş;

   4sanırım kudret cisim bulmuş.

   5Bir el bu saçlara dolaşmış,

   6bir el vicdanını dinlemekte.

   Şiir ilk kelimeden manzarayı yükseltiyor: yatan beden değil “'ulviyâne” bir hâl. Asıl buluş son iki dizede: bir el saça dolaşmış, öteki göğsün üstünde duruyor. Şair ikincisini “vicdânını dinlemekte” diye okuyup uyuyana bir iç muhasebe yakıştırıyor.

   Bütün bend yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Pûşîdesi şu'leler içinde

   Bâlînine serpilir safâlar

   Sâ'idleri neşve-zâr hayvânmış

   Nîrân-ı safâ ile donanmış

   Gîsûları bin güher içinde

   Gerdendeki hâller safâ-ver

   1Örtüsü alevler içinde,

   2yastığına safalar serpilir.

   3Kolları neşe dolu birer canlıymış,

   4safa ateşleriyle donanmış.

   5Saçları bin mücevher içinde,

   6boynundaki benler safa verici.

   Tablo fiillerle değil ışık veren isimlerle kuruluyor: şu'le, nîrân, güher. Örtü de saç da “içinde” edatıyla ışığa gömülüyor. “Hayvânmış” burada canlı, hayat sahibi demek; uyuyan bedenin kolları şairin gözünde ayrı birer varlık olmuş.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Maşrıkda dogan o âfitâba

   Bin reng-i safâ verir bu hûri

   Safvet uçuyor yanaklarından

   İsmet dökilür dudaklarından

   Her lem'ası benziyor şihâba

   Saçmış yatağa Hudâ bu nûru

   1Doğuda doğan o güneşe

   2bu hûri bin safa rengi verir.

   3Yanaklarından saflık uçuyor,

   4dudaklarından iffet dökülür.

   5Her parıltısı akan yıldıza benziyor;

   6Hudâ bu nuru yatağa saçmış.

   Klasik benzetme tersine çevriliyor: güzel güneşe benzetilmiyor, güneşe rengini o veriyor. Ortadaki iki dize gözü savunmaya alıyor; safvet ile ismet, bakmanın günahını peşinen siliyor. Kapanışta manzara Tanrı'nın işi ilan ediliyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Pîrâheni çâk olub açılmış

   Pistânları senyesi bu mâhın

   Tanzîr ediyor metâli'i bu

   Tenvîr ediyor melâmi'i bu

   Bir nûr mu şemsden saçılmış

   Etrafı ne şu'le-ver şu mâhın

   1Gömleği yırtılıp açılmış;

   2bu ayın memeleri onun yüce tepesi.

   3Bu, doğuş yerlerini andırıyor;

   4bu, parıltıları aydınlatıyor.

   5Güneşten saçılmış bir nur mu?

   6Şu ayın etrafı ne kadar alevli.

   Şiirin en cüretli bendi, ama göz gövdeye değdiği anda dil gökbilimine kaçıyor: memeler ayın doğduğu tepe oluyor. Ortadaki iki dize tanzîr ile tenvîr'i tek harfle ayrılan bir çift yapıyor. “Senyesi” basımda bozulmuş; karşılığı bağlamdan çıkarılmış bir tahmindir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Seyrânına dil doyar mı? Heyhât!

   Enfâsı gelir nesîm-i hoş-bû

   Daldıkça dalar hayâle gönlüm

   Kā'il oluyor bu hâle gönlüm

   Tâli' bunı da koyar mı? Heyhât!

   Yârab ne garîb bahtdır bu! ..

   1Onu seyretmeye gönül doyar mı? Heyhât!

   2Nefesleri güzel kokulu bir esinti gibi gelir.

   3Gönlüm daldıkça hayale dalar,

   4gönlüm bu hâle razı oluyor.

   5Talih bunu da bırakır mı? Heyhât!

   6Yârab, bu ne garip bahttır! ..

   Otuz dizelik tasvirin sonunda bakan kişi içeri giriyor. İki “Heyhât!” bendi çerçeveliyor ama başka şeye ağlıyor: ilki doymayan göze, ikincisi tâli'e. Arada âşık sevgiliye değil hayaline kāil oluyor. Şiir noktalarla, sözün bittiği yerde kesiliyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle