Yattım Bir Dağda Uyudum

Dağda uyanamayan konuşan beş dörtlük boyunca Ali'yi yardıma çağırır; gizemli at ve yeşil kamçı imgeleri son bölümde yolu tamamlayamama ve muhatabı tanıyamama itirafına bağlanır.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Yattım bir dağda uyudum

   Eriş pîrim Ali eriş

   Beni kimse kaldırmadı

   Eriş pîrim Ali eriş

   1Bir dağda yatıp uyudum;

   2yetiş ey pirim Ali, yetiş.

   3Beni hiç kimse kaldırmadı;

   4yetiş ey pirim Ali, yetiş.

   Dağda yatıp uyuyan konuşanın kimse tarafından kaldırılamaması, yalnız fiziksel uyku değil manevi dalgınlık ve yalnızlık duygusu da taşır. Her iki dizede yinelenen ‘eriş’ çağrısı Ali'yi uzaktaki anlatı kişisi değil, o anda yardıma gelmesi beklenen pir olarak yakınlaştırır.

   Bütün dörtlük yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Atın binüp doldurmadın

   Döğüb söğüb kaldırmadın

   Kim olduğun bildirmedin

   Eriş pîrim Ali eriş

   1Atına binip doldurmadın;

   2dövüp söverek beni kaldırmadın.

   3Kim olduğunu bildirmedin;

   4yetiş ey pirim Ali, yetiş.

   İkinci dörtlükte atına binmeyen, konuşanı sertçe kaldırmayan ve kimliğini bildirmeyen muhataba sitem edilir. ‘Doldurmadın’ fiilinin nesnesi kaynakta açık değildir; modern karşılık da nesneyi tanıksız tamamlamaz. Bu açıklık, görünmeyen yardımın gecikmesini büyütür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Atı var öğeyik donlu

   Eğeri şiddetli şanlı

   Yemek yemez kendi canlı

   Eriş pîrim Ali eriş

   1Onun kumru renkli bir atı var;

   2eğeri görkemli ve şanlıdır.

   3Yemek yemez, kendisi canlıdır;

   4yetiş ey pirim Ali, yetiş.

   Kumru renkli at, görkemli eyer ve yemek yemeden canlı kalma özelliği olağan bir binek tasvirini menkıbevi görüntüye çevirir. Dörtlük atın neyi temsil ettiğini açıklamaz; bu yüzden yorum onu belirli bir tarihsel hayvanla özdeşleştirmek yerine mucizevi yardım beklentisinin taşıyıcısı olarak okur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Elinde kamçısı yeşil

   Cümle âlemi dolaşır

   Çâre deyene ulaşır

   Eriş pîrim Ali eriş

   1Elinde yeşil bir kamçı vardır;

   2bütün âlemi dolaşır.

   3Çare isteyen kişiye ulaşır;

   4yetiş ey pirim Ali, yetiş.

   Yeşil kamçı, bütün âlemi dolaşma ve çare diyene ulaşma eylemleri yardım figürünü hareket hâlinde gösterir. Önceki dörtlükte görünmeyen ve kimliğini bildirmeyen muhatap burada evrensel erişime sahip olur; nakarat konuşanın bu erişimden pay istemesini sürdürür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Kul Mehmed’im nolamadım

   Yollarında ölemedim

   Kim olduğun bilemedim

   Eriş pîrim Ali eriş

   1Ben Kul Mehmed'im, muradıma eremedim;

   2yolunda ölemedim.

   3Kim olduğunu bilemedim;

   4yetiş ey pirim Ali, yetiş.

   Mahlas dörtlüğünde Kul Mehmed muradına eremediğini, yol uğruna ölemediğini ve muhatabın kimliğini bilemediğini söyler. Ölüm sözü bağlılığın aşırılaştırılmış nefes dilidir; kapanış kesin bilgiye ulaştığını iddia etmez, tam tersine bilgisizlik içinden yardım çağrısını yineler.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle