Elma Yanaklı, Sim Gerdanlı

Dadaloğlu, yeniden bir güzele gönül verdiğini söyleyerek sevgilinin benlerini, kirpiklerini, saçını, yanağını ve gerdanını ayrıntılı bir portrede toplar. Onun hangi yöreden olduğunu kestiremez; gördüğü anda ölümü göze aldığını söyler. Şiir, güzelin gelip geçmesine ve âşığın hâlini sormamasına bağlanan sitemle kapanır.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Yine bir dilbere meyil aldırdım

   Ak gerdanda benler zer nişanlıdır.

   1Yine bir güzele gönlümü kaptırdım;

   2ak gerdanındaki benler altın işaretlidir.

   ‘Yine’ sözü, âşığın bu tutulmayı daha önce de yaşadığını sezdirir. Ak gerdan üzerindeki benlerin altın nişana benzetilmesi, ten ile koyu ben arasındaki karşıtlığı değerli bir süse dönüştürür.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Çift çift olmuş kirpikleri belinir

   Zülfünün telleri pek reyhanlıdır

   1Kirpikleri çift çift olmuş, seçiliyor;

   2saçının telleri pek reyhan kokuludur.

   Portre göz çevresinden saça doğru ilerler. Çift kirpiklerin görünürlüğü bakışın keskinliğini, reyhan benzetmesi ise saçın yalnız görülen değil kokusuyla da etkileyen yönünü öne çıkarır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Bana nispet çıkmış yolun üstüne

   Samur kürk giyinmiş alın üstüne

   1Bana nispet edercesine yolun üstüne çıkmış;

   2Alnının üstü samur kürk gibi koyu bir örtüyle kaplıdır.

   Güzelin yol üstünde belirmesi âşık tarafından kendisine yönelmiş kışkırtıcı bir gösteri gibi okunur. Samur kürk, portrenin değer ve ihtişam dilini sürdürür; dizedeki sıra dışı ‘alın üstüne’ kuruluşu genişletilmeden korunur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Taramış saçların belin üstüne

   Bir elma yanaklı sim gerdanlıdır

   1Saçlarını tarayıp belinin üstüne salmış;

   2elma yanaklı, gümüş gibi parlak gerdanlıdır.

   Bele kadar inen saç portrenin boyunu uzatırken elma yanak ve sim gerdan renk ile parlaklığı bir araya getirir. Böylece sevgilinin yüzü ve bedeni meyve ile değerli maden imgelerinde tamamlanır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Ne yaman bahçeli güllü gonc’alı

   Sinem urdu bir kirpiği kancalı

   1Ne de etkileyici; bahçesi gül ve gonca dolu.

   2Kanca gibi bir kirpiği bağrımı vurdu.

   Sevgili önce gül ve goncalarla dolu bir bahçeye dönüşür, ardından tek kirpiğin kanca gibi yaralamasıyla görüntü sertleşir. Güzellik ile acı aynı bedende ve aynı bakışta birleşir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Bilmem Ödemiş’li bilmem Gence’li

   İlle yanılmazsam Pehlivanlıdır

   1Bilmem Ödemişli mi, bilmem Genceli mi;

   2ama yanılmıyorsam Pehlivanlıdır.

   Üç yer veya topluluk adı, güzelin kimliğini kesinleştirmek yerine âşığın şaşkınlığını gösterir. İlk iki olasılığın ardından gelen Pehlivanlı tahmini, portrenin gözleme dayalı fakat belirsiz kalan tek kimlik işaretidir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   DADAL’ım sarpa düşürdüm yolumu

   Gördü gözüm kabul ettim ölümü

   1Dadal’ım, yolumu sarpa düşürdüm;

   2gözüm gördü ve ölümü kabul ettim.

   Mahlasla birlikte güzellik tasviri âşığın sonucuna bağlanır. Sarpa düşen yol, tutulmanın hayatı güçleştirdiğini; görür görmez ölümü kabul etmek ise bu çekimin geri dönülmezliğini anlatır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
8. 8

   Geldi geçti hiç sormadın halimi

   Ala güzel amma pek elvanlıdır

   1Geldi geçti, hâlimi hiç sormadın;

   2güzelsin ama pek renkli ve alımlısın.

   Son iki dize bakışın tek taraflı kaldığını açığa çıkarır: güzel geçer, fakat âşığın hâline dönmez. ‘Amma’ bağlacı sitemi güzellik hükmünden ayırmaz; ilgisizlik ile hayranlık yan yana bırakılır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle