Yine zevrak-ı derûnum kırılıp kenâre düşdü

Gönlü taşlık bir yolda kırılan cam kayığa benzeten, ezel meclisinde payına paramparça bir kalp düştüğünü söyleyen ve Mevlevî yolunda şaşkın kalışla biten yedi beyitlik gazel.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Yine zevrak-ı derûnum kırılıp kenâre düşdü

   Dayanır mı şîşedir bu reh-i seng-sâra düşdü

   1İçimin küçük kayığı yine kırılıp kıyıya vurdu.

   2Dayanır mı, camdan yapılmadır; taşlık bir yola düştü.

   Gâlib gönlü önce kayık, hemen ardından cam yapıyor; iki imge tek dizede üst üste biniyor. Kırılma haber verilmiyor, kırılmanın kaçınılmazlığı soruluyor.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   O zamân ki bezm-i cânda bölüşüldü kâle-i kâm

   Bize hisse-i mahabbet dil-i pâre pâre düşdü

   1Can meclisinde murat kumaşı paylaştırıldığı zaman

   2sevgiden bize düşen pay paramparça bir gönül oldu.

   Ezel meclisi bir kumaş taksimine dönüşüyor; herkes bir parça alıyor. Şairin payına düşen ise dikilecek bir kumaş değil, önceden yırtılmış bir yürek.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Gehî zîr-i serde desti geh ayağı koltuğunda

   Düşe kalka haste-i gam der-i lutf-ı yâra düşdü

   1Kimi zaman eli başının altında, kimi zaman ayağı koltuğunda

   2gam hastası düşe kalka sevgilinin lütuf kapısına vardı.

   ‘Ayak’ hem uzuv hem kadeh demektir; koltuğunda kadeh taşıyan bir sarhoş da görünür. Hasta ile sarhoş aynı gövdede yürüyüp aynı kapıya yığılıyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Erişüp bahâra bülbül yenilendi sohbet-i gül

   Yine nevbet-i tahammül dil-i bî-karâra düşdü

   1Bülbül bahara kavuştu, gülle sohbeti tazelendi.

   2Katlanma sırası yine o kararsız gönle geldi.

   Mevsim dönüyor, bülbülle gülün meclisi tazeleniyor, herkes yerine oturuyor. Bu düzenli devirde tek değişmeyen şey nöbetin dönüp dolaşıp hep aynı gönle çıkması.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Meh-i burc-ı ârızında gönül oldu hâle mâil

   Bana kendi tâli’imden bu siyeh sitâre düşdü

   1Gönül, yanağının burcundaki aya, hâleye tutuldu.

   2Bana kendi talihimden bu kara yıldız düştü.

   Yanak bir gökyüzü, ben bir yıldız oluyor; âşık göğe bakar gibi yüze bakıyor. Aynı yıldız uzaktan güzellik, kendi burcunda kara bir baht sayılıyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Süzülüp o çeşm-i âhû dedi zevk-i vasla Yâ Hû

   Bu degildi neyleyim bu yolum intizâra düşdü

   1O ceylan gözü süzülüp kavuşma zevkine ‘Yâ Hû’ dedi.

   2Beklediğim bu değildi, ne yapayım; yolum beklemeye düştü.

   Süzülen tek bir bakış, dervişin vedalaşma nidasıyla kavuşma ihtimalini kapatıyor. Reddediliş burada öfke değil şaşkınlık üretiyor: âşık kendi yolunu artık tanımıyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Reh-i Mevlevîde Gâlib bu sıfatla kaldı hayrân

   Kimi terk-i nâm ü şâna kimi itibâre düşdü

   1Gâlib, Mevlevî yolunda bu hâliyle şaşkın kaldı.

   2Kimi ad ve şanı bırakmaya, kimi itibar peşine düştü.

   Son beyit aynı yolda yürüyen iki insanı yan yana koyuyor: biri adını bırakıyor, öteki ad kazanmaya çalışıyor. Şair hangisinde durduğunu söylemiyor, ‘hayrân’ kalıyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle