Yine zevrak-ı derûnum kırılıp kenâre düşdü

Gönlü taşlık bir yolda kırılan cam kayığa benzeten, ezel meclisinde payına paramparça bir kalp düştüğünü söyleyen ve Mevlevî yolunda şaşkın kalışla biten yedi beyitlik gazel.

1. 1

   Yine zevrak-ı derûnum kırılıp kenâre düşdü

   Dayanır mı şîşedir bu reh-i seng-sâra düşdü

   Günümüz Türkçesi +

   1İçimin küçük kayığı yine kırılıp kıyıya vurdu.

   2Dayanır mı, camdan yapılmadır; taşlık bir yola düştü.

   Beyit yorumu +

   Gâlib gönlü önce kayık, hemen ardından cam yapıyor; iki imge tek dizede üst üste biniyor. Kırılma haber verilmiyor, kırılmanın kaçınılmazlığı soruluyor.

2. 2

   O zamân ki bezm-i cânda bölüşüldü kâle-i kâm

   Bize hisse-i mahabbet dil-i pâre pâre düşdü

   Günümüz Türkçesi +

   1Can meclisinde murat kumaşı paylaştırıldığı zaman

   2sevgiden bize düşen pay paramparça bir gönül oldu.

   Beyit yorumu +

   Ezel meclisi bir kumaş taksimine dönüşüyor; herkes bir parça alıyor. Şairin payına düşen ise dikilecek bir kumaş değil, önceden yırtılmış bir yürek.

3. 3

   Gehî zîr-i serde desti geh ayağı koltuğunda

   Düşe kalka haste-i gam der-i lutf-ı yâra düşdü

   Günümüz Türkçesi +

   1Kimi zaman eli başının altında, kimi zaman ayağı koltuğunda

   2gam hastası düşe kalka sevgilinin lütuf kapısına vardı.

   Beyit yorumu +

   ‘Ayak’ hem uzuv hem kadeh demektir; koltuğunda kadeh taşıyan bir sarhoş da görünür. Hasta ile sarhoş aynı gövdede yürüyüp aynı kapıya yığılıyor.

4. 4

   Erişüp bahâra bülbül yenilendi sohbet-i gül

   Yine nevbet-i tahammül dil-i bî-karâra düşdü

   Günümüz Türkçesi +

   1Bülbül bahara kavuştu, gülle sohbeti tazelendi.

   2Katlanma sırası yine o kararsız gönle geldi.

   Beyit yorumu +

   Mevsim dönüyor, bülbülle gülün meclisi tazeleniyor, herkes yerine oturuyor. Bu düzenli devirde tek değişmeyen şey nöbetin dönüp dolaşıp hep aynı gönle çıkması.

5. 5

   Meh-i burc-ı ârızında gönül oldu hâle mâil

   Bana kendi tâli’imden bu siyeh sitâre düşdü

   Günümüz Türkçesi +

   1Gönül, yanağının burcundaki aya, hâleye tutuldu.

   2Bana kendi talihimden bu kara yıldız düştü.

   Beyit yorumu +

   Yanak bir gökyüzü, ben bir yıldız oluyor; âşık göğe bakar gibi yüze bakıyor. Aynı yıldız uzaktan güzellik, kendi burcunda kara bir baht sayılıyor.

6. 6

   Süzülüp o çeşm-i âhû dedi zevk-i vasla Yâ Hû

   Bu degildi neyleyim bu yolum intizâra düşdü

   Günümüz Türkçesi +

   1O ceylan gözü süzülüp kavuşma zevkine ‘Yâ Hû’ dedi.

   2Beklediğim bu değildi, ne yapayım; yolum beklemeye düştü.

   Beyit yorumu +

   Süzülen tek bir bakış, dervişin vedalaşma nidasıyla kavuşma ihtimalini kapatıyor. Reddediliş burada öfke değil şaşkınlık üretiyor: âşık kendi yolunu artık tanımıyor.

7. 7

   Reh-i Mevlevîde Gâlib bu sıfatla kaldı hayrân

   Kimi terk-i nâm ü şâna kimi itibâre düşdü

   Günümüz Türkçesi +

   1Gâlib, Mevlevî yolunda bu hâliyle şaşkın kaldı.

   2Kimi ad ve şanı bırakmaya, kimi itibar peşine düştü.

   Beyit yorumu +

   Son beyit aynı yolda yürüyen iki insanı yan yana koyuyor: biri adını bırakıyor, öteki ad kazanmaya çalışıyor. Şair hangisinde durduğunu söylemiyor, ‘hayrân’ kalıyor.