Zühhâd Vârını Telef Eyler Hayâta Heb

Gazel, dindarın malını hayata, âşığın canını ölüme harcadığı tersine dönmüş düzenden hareketle rüşveti, servet tutkusunu, liyakatsizliği ve bozguncuya gösterilen ilgiyi eleştirir.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Zühhâd vârını telef eyler hayâta heb

   Uşşâk nakd-i cân verir ammâ memâta heb

   1Sofular, bütün varlarını yaşam uğruna tüketir;

   2âşıklar ise can sermayelerini bütünüyle ölüme verir.

   İlk karşıtlık, zâhidin dünyaya tutunmasıyla âşığın canını gözden çıkarmasını yan yana getirir; ahlâkî unvan ile gerçek davranış arasındaki uçurum daha matla beyitte görünür olur.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Ber-aks olub şerî'at-ı dîn-i muhammedî

   Olmış bedel rişâ-yı ekâbir zekâta heb

   1Muhammed dininin şeriatı tersine çevrilmiş;

   2büyüklerin rüşveti herkesçe zekâtın yerine konmuştur.

   Rüşvetin zekât yerine geçmesi yalnız bireysel yolsuzluk değildir; dinî değerlerin adları korunurken işlevlerinin tersine çevrilmesini gösteren sert ve kurumsal bir eleştiridir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Ragbet cihânda servet ü câh u celâledir

   Bî-gânedir zamâne kemâl ile zâta heb

   1Dünyada rağbet servete, makama ve gösterişedir;

   2zamanın insanları olgunluğa ve öz değere bütünüyle yabancıdır.

   Servet, makam ve ihtişama yönelen rağbet, kemal ile insanın öz değerini görünmez kılar; beyit çağın ölçüsünü maddî gösterişin belirlediğini söyler.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Muhtel olub dimâg-ı halâyık tıbâ'-ı nâs

   Olmış mu'ayyeb âr u edeb-i kâ'inâta heb

   1Halkın zihni ve insanların huyları bozulmuş;

   2utanma ile edep, bütün kâinat için kusur sayılır olmuştur.

   Bozulma zihinden huy tabiatına yayılır; utanma ve edebin kusur sayılması, toplumsal değer terazisinin bütünüyle ters döndüğünü gösterir. Böylece toplum, kendi ahlâk ölçüsünü kendisi sakatlayan bir fail olarak görünür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Ekrem nedir bu sır aceb kim hemâre halk

   Müfsidleri mukarin eder iltifâta hep

   1Ey Ekrem, bu nasıl sırdır ki halk durmadan

   2bozguncuları hep iltifatla yan yana getirir?

   Mahlas beyti soruyla kapanır: halkın bozguncuları iltifatla yan yana getirmesi açıklanamaz bir sır gibi sunulur. ‘Mukarin etmek’ yakınlığı halkın etkin tercihi saydığı için şaşkınlık, yerginin alaycı keskinliğini artırır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle