Zülfüñ k'ola tahrîk-i sabâdan mütelezziz

Beş beyit boyunca dönen "mütelezziz" redifi tek bir soruyu tekrarlar: kim neden haz alıyor? Şiir sevgilinin saçından mahşer gününe, oradan riyayı seven bir topluma geçer ve doğru söyleyenin bu düzende zararlı çıktığını bildirir.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Zülfüñ k'ola tahrîk-i sabâdan mütelezziz

   Ervâhı eder dâm-ı belâdan mütelezziz

   1Senin saçın ki sabâ yelinin kımıldatmasından haz duyar,

   2ruhları belâ tuzağından zevk alır hâle getirir.

   Redif olan "mütelezziz" beş beytin sonunda döner ve şiiri tek bir soruda toplar: kim neden haz alıyor? Matlada iki özne yan yana durur — sabâ ile oynaşan zülf ve tuzağa düşen ruhlar. Zülfün rüzgârdan aldığı zevk, avın kapandan aldığı zevke bağlanır; aynı fiil hem oynaşmayı hem tutsaklığı taşır.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Rûyun n'ola ger hâhiş-i hatt-ı siyeh etse

   Kim şu'le olur reng-i dûcâdan mütelezziz

   1Yüzün kara ayva tüylerini arzulasa buna şaşılmaz,

   2çünkü alev, karanlığın renginden haz duyar.

   Yüzün kara ayva tüyünü istemesi, alevin karanlığın renginden haz almasına benzetilir. Beyit ışıkla karanlığı karşı karşıya getirerek ilk dizedeki isteği ikinci dizede gerekçelendirir; tüye metnin söylemediği bir yaş veya son anlamı yüklenmez.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Rindân temâşâger-i âşûb-hırâmıñ

   Cânıyla olur rûz-ı cezâdan mütelezziz

   1Rindler, o kargaşa saçan salınışının seyircisidir;

   2canlarıyla hesap gününden haz duyar hâle gelirler.

   "Âşûb-hırâm" beytin ortasında durur: yürüyüşün kendisi fitne çıkarır. Rindin seyri de sıradan bir bakış değil, canını ortaya koyan bir seyirdir; bu yüzden hesap günü onun için ceza değil ödül olur. Beyit "rûz-ı cezâ"yı korkulacak yerden alıp haz alınacak yere taşır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Tâ haşre degin aşkla me'lûf-ı azâb et

   Yâ Rab dilimi kılma safâdan mütelezziz

   1Mahşere dek gönlümü aşkla azaba alıştır;

   2yâ Rab, onu rahatlıktan haz duyar kılma.

   Beyit dua biçimini alır ama dileği terstir: şair rahat değil, azabın sürekliliğini ister. "Me'lûf" alıştırmak demektir; yani acının bir kerelik olması değil huy hâline gelmesi istenir. İkinci dize aynı redifi olumsuza çevirerek şiirin dört beyittir topladığı hazzı reddeder.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Ekrem gibi hak-gûyların hâli fenâdır

   Âlem olıcak vaz'-ı riyâdan mütelezziz

   1Ekrem gibi doğruyu söyleyenlerin hâli kötüdür,

   2âlem ikiyüzlü tavırdan haz duyar olunca.

   Mahlas beytinde doğru söyleyenlerle riyadan haz duyan âlem karşı karşıya gelir. Redifteki lezzeti bu kez şair ya da sevgili değil, ikiyüzlü tavrı seven çevre alır; yorum şiirin söylemediği edebiyat kavgalarını gerekçe yapmaz.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle