Zulmet-i deycûr gam-ı reng-i nehârımdır benim

Her beyti "…ımdır benim" ile kapanan bir gazel; şair karanlığı, samanyolunu ve okyanusları kendi hâlinin parçası sayar. Bu mülkiyet iddiası son beyitte tersine döner ve avlanan âşık tuzağın kendisi olur.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Zulmet-i deycûr gam-ı reng-i nehârımdır benim

   Kehkeşân-ı çarh âh-ı pür-şerârımdır benim

   1Zifirî gecenin karanlığı, gündüzümün renginin gamıdır benim;

   2feleğin samanyolu, kıvılcım dolu âhımdır benim.

   Redif olan "…ımdır benim" her beytin sonunda mülkiyet iddia eder: şair karanlığı, samanyolunu, okyanusu kendi hâlinin parçası sayar. Matla iki gök görüntüsünü eşler — gecenin karası gündüzün gamı, samanyolu ise âhın bıraktığı kıvılcım izidir; kozmos içeriye çekilir.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Künc-i firkatte hayâl-i gonçe-i ruhsâr ki

   Cây-ı âsâyiş derûn-ı hârhârımdır benim

   1Ayrılık köşesinde yanak goncasının hayali vardır ki,

   2rahat yerim, içimdeki kaygının ta kendisidir benim.

   "Künc" köşe, "hârhâr" ise içi kemiren kaygıdır. Beyit rahat yerini olağandışı bir noktaya koyar: âşık huzuru kaygının içinde bulur. Gonca-yanak benzetmesi kapalılığı vurgular; hayal hiç açılmadığı için kaygı da bitmez, ikisi aynı köşede oturmayı sürdürür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Hurde-bîn-i çeşmime bahr-ı muhît-i şark u garb

   Katre-i seylâb-ı eşk-i hûn-nisârımdır benim

   1İnceyi gören gözüme, doğu ile batıyı kuşatan okyanus

   2kan saçan gözyaşı selimin tek damlasıdır benim.

   "Hurde-bîn" ince gören, büyüteç gibi bakan demektir ve beyit ölçekle oynar: en küçüğü gören bakış, okyanusu bir damlaya indirir. Karşılaştırma tersine bir mübalağadır — dünyanın bütün suyu, âşığın kanlı gözyaşı selinin yanında damla kalır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Dîde kim ser-çeşme-i mâ'ü'l-hayât-ı ye'stir

   Zulmet ol vâdîde baht-ı tîre-kârımdır benim

   1Göz ki ümitsizliğin âb-ı hayat pınarıdır,

   2o vadide karanlık, kara işli bahtımdır benim.

   Göz burada hem su kaynağı hem karanlık vadidir. "Mâü'l-hayât" ölümsüzlük suyudur ve efsaneye göre karanlıklar ülkesinde bulunur; Ekrem bu coğrafyayı yüze taşır — pınar gözdür, karanlık ise baht. Ümitsizlik ile ölümsüzlük vaadi aynı yerden akar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Yâd-ı hatt u hâl-i ruhsârınla gird-i hasrete

   Cilve-geh mir'ât-ı tab'-ı pür-gubârımdır benim

   1Yanağının ayva tüyünü ve benini anışımla hasret tozu,

   2benim toz dolu yaratılış aynamda görünür.

   İlk satır yanağın ayva tüyü ile benini anmayı ve bunun doğurduğu hasret tozunu birlikte tutar. İkinci satırdaki ‘cilve-geh’ yükü, bu tozun konuşanın zaten toz dolu yaratılış aynasında görünmesini anlatır; anış ile görünme yeri satırlar arasında takas edilmez.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Tarf-ı zülf-i yârda Ekrem o dâm-ı fitneyim

   Tâ' irân-ı kuds-i ser cümle şikârımdır benim

   1Sevgilinin zülfünün kenarında, Ekrem, o fitne tuzağıyım;

   2kutsal kuşların hepsi avımdır benim.

   Mahlas beyti rolü tersine çevirir: gazel boyunca avlanan âşık burada tuzağın kendisi olur. Sevgilinin zülfü kuş kapanıdır ve şair o kapana yerleşmiştir. Kaynak son dizeyi "Tâ' irân-ı kuds-i ser cümle" diye bölmüş; "tâirân-ı kuds ser-cümle", yani kutsal kuşların tamamı okunmalıdır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle