Eşk·i çeşmümden olur cûş itdügi ırmaglar

Bütün tabiatı âşığın acısıyla açıklayan altı beyit. Irmaklar gözyaşından, bulutlar âhtan, dolabın inlemesi ağlamaktan. Doğa burada manzara değil, tek bir duygunun yayılmış hâli.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Eşk·i çeşmümden olur cûş itdügi ırmaglar

   Dûd·ı âhumdandur ebr oldugı her dem daglar

   1Irmakların coşması gözümün yaşındandır;

   2dağların her an bulutlanması âhımın dumanındandır.

   Gazel bir iddia ile açılıyor ve iddia kozmik: doğa olaylarının sebebi benim. Klasik şiirin abartı geleneği burada bir açıklama biçimine dönüşüyor.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Rûz u şeb yaşlar döker dolâb ser-gerdân olup

   Girye vü zârî ile turmaz neyiçün aglar

   1Su dolabı gece gündüz başı dönerek yaşlar döker;

   2ağlayıp inleyerek durmadan neden ağlar?

   Su dolabı — bahçeleri sulayan çark — ağlayan bir varlık sayılıyor. Dönerken çıkardığı gıcırtı inilti, döktüğü su gözyaşı. Soru biçimi cevabı zaten biliyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Nâlem işitdükçe ditrer berg ârâm eylemez

   Yaşumı gördükçe her âb·ı revânlar çaglar

   1İnleyişimi duydukça yaprak titrer, duramaz;

   2yaşımı gördükçe her akarsu çağlar.

   İki doğa hareketi iki tepkiye bağlanıyor: yaprağın titremesi korku, suyun çağlaması ağlama. Rüzgâr ve akıntı ortadan kalkıyor, yerine duygu geçiyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Gözlerüme sensüz ey rûh·ı revânum bir nefes

   Gülşen ile neyleyüm külhân görinür bâglar

   1Ey akıp giden canım, sensiz bir an bile

   2gül bahçesini ne yapayım; bağlar bana külhan görünür.

   Aynı manzara, iki farklı göz. Külhan hamamın ateş yakılan pis bölümüdür; gül bahçesinin onunla yer değiştirmesi, yokluğun algıyı nasıl çevirdiğini gösteriyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Geldügünce güldürürsin gül gibi dil bülbülin

   Gitdügince lâleveş bagrumda korsun daglar

   1Geldiğinde gönül bülbülünü gül gibi güldürürsün;

   2gittiğinde bağrımda lale gibi yanık izleri bırakırsın.

   Geliş ve gidiş iki çiçekle karşılaştırılıyor: gül ve lale. Lalenin ortasındaki siyah leke yanık izi sayılıyor — sevgilinin gidişi bedende görünür bir iz bırakıyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Firkatün zahmıyla Mihrî çokdan olurdı helâk

   Müstedâm ol yine vaslun aña merhem baglar

   1Mihrî ayrılığının yarasıyla çoktan yok olurdu;

   2sağ ol, yine kavuşman ona merhem sarar.

   Mahlas beyti gazelin tonunu değiştiriyor: beş beyit boyunca sayılan acılar bir teşekkürle kapanıyor. Yarayı açan da saran da aynı kişi — ve şair bunu bir şikâyet olarak değil, bir denge olarak kaydediyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle