Zulmü Alkışlayamam
Baştan sona olumsuz kiplerle kurulan manzume, kendini neyi yapabileceğiyle değil neyi yapamayacağıyla tanıtır; sonunda savunmayı bırakıp karşısındakinin sözlüğüne, irticâ kelimesinin anlamına döner.
- 1
Zulmü alkışlayamam, zâlimi asla sevemem;
Gelenin keyfi için geçmişe kalkıp sövemem.
Günümüz Türkçesi +
1Zulmü alkışlayamam, zalimi asla sevemem;
2yeni gelenin keyfi için geçmişe kalkıp sövemem.
- 2
Biri ecdâdıma saldırdı mı, hattâ boğarım!..
– Boğamazsın ki! – Hiç olmazsa yanımdan kovarım.
Günümüz Türkçesi +
1Biri atalarıma saldırdı mı boğarım bile!..
2– Boğamazsın ki! – Hiç olmazsa yanımdan kovarım.
Beyit yorumu +
Şiir kendi kahramanlığını bir itirazla keser. Araya giren ses tehdidi küçültünce konuşan kişi iddiasını düşürür; dürüstlük burada geri adımla kurulur.
- 3
Üç buçuk soysuzun ardında zağarlık yapamam;
Hele hak nâmına haksızlığa ölsem tapamam.
Günümüz Türkçesi +
1Üç buçuk soysuzun peşinde av köpekliği yapamam;
2hak adına yapılan haksızlığa ölsem de tapamam.
Beyit yorumu +
Karşı taraf bir sayıyla küçültülür: üç buçuk. Karşıdakinin azlığı vurgulanınca itaatin gerekçesi kalmaz; ikinci dize ise haklılık iddiasını haksızlığın kılıfı sayar.
- 4
Doğduğumdan beridir âşıkım istiklâle,
Bana hiç tasmalık etmiş değil altın lâle!
Günümüz Türkçesi +
1Doğduğumdan beri bağımsızlığa âşığım;
2altın kilit bana hiçbir zaman tasma olmamıştır!
Beyit yorumu +
Bağımlılık tasmayla, satın alınma altın bir kilitle anlatılır. Değerli maden ile boyun bağı aynı nesnede toplanınca ödülle zincir birbirinden ayırt edilemez olur.
- 5
Yumuşak başlı isem, kim dedi uysal koyunum?
Kesilir belki, fakat çekmeye gelmez boyunum!
Günümüz Türkçesi +
1Yumuşak başlıysam kim dedi uysal bir koyun olduğumu?
2Boynum kesilir belki, ama çekilmeye gelmez!
Beyit yorumu +
Birbirine karıştırılan iki huy ayrılır: yumuşaklık ile itaat. Boynun kesilmeye razı olup çekilmeye direnmesi, ölümü değil yönetilmeyi asıl tehdit sayar.
- 6
Kanayan bir yara gördüm mü yanar tâ ciğerim,
Onu dindirmek için kamçı yerim, çifte yerim!
Günümüz Türkçesi +
1Kanayan bir yara gördüm mü ciğerime kadar yanar,
2onu dindirmek için kamçı yerim, tekme yerim!
Beyit yorumu +
Merhamet bir bedel listesiyle kanıtlanır: kamçı, çifte. Yardımın cezasını peşin kabul etmesi, duyguyu iddia olmaktan çıkarıp hesaplanabilir bir şeye çevirir.
- 7
Adam aldırma da geç git, diyemem aldırırım.
Çiğnerim, çiğnenirim, hakkı tutar kaldırırım!
Günümüz Türkçesi +
1"Adam sen de, aldırma, geç git" diyemem; aldırırım.
2Çiğnerim, çiğnenirim; hakkı tutar kaldırırım!
Beyit yorumu +
Konuşma dilinden alınmış bir kayıtsızlık formülü alıntılanıp reddedilir. Aynı fiilin etken ve edilgen hâlinin yan yana konması, kazanma ihtimalini baştan yarıya indirir.
- 8
Zalimin hasmıyım amma severim mazlumu...
İrticâın şu sizin lehçede ma'nâsı bu mu?
Günümüz Türkçesi +
1Zalimin düşmanıyım ama mazlumu severim...
2Sizin şu ağzınızda gericiliğin anlamı bu mu?
Beyit yorumu +
Manzume bir soruyla kapanır ve soru muhatabın kelime dağarcığına yöneliktir. Kendini tanımlamak yerine karşısındakinin terimini tartışması, savunmayı sözlük tartışmasına taşır.
Metnin kaynağı
Metin Vikikaynak'ın 164018 numaralı revizyonundan alındı. Kaynakta ayrı satırlara bölünmüş "– Boğamazsın ki!" ve "– Hiç olmazsa yanımdan kovarım." replikleri, aruz ölçüsü tek dize gerektirdiği için birleştirildi. Diğer imlâ kaynaktaki gibi bırakıldı.
Kaynak sayfasını aç ↗Günümüz Türkçesi ve yorumlar Dizegâh editoryası tarafından hazırlanmıştır.
Beyit yorumu +
İki dize de olumsuz kiple kurulur; kişi ne yaptığını değil ne yapamayacağını sayar. Sınırların önce çizilmesi sonraki bütün iddiaları bir yetenek değil bir huy hâline getirir.