Abdülhak Hâmid Tarhan

Abdülhak Hâmid Tarhan kimdir?

Abdülhak Hâmid Tarhan (1852–1937), Tanzimat şiirinin en yenilikçi adıdır. Divan şiirinin mazmun düzenini bırakıp tabiatı, ölümü ve sonsuzluğu doğrudan gözlemle yazdı.

Döneminde “Şair-i Âzam” (en büyük şair) diye anıldı. Bu unvan bugün tartışılsa da Türkçede ölüm karşısındaki isyanı ilk kez onun kadar açık yazan şair olduğu kabul edilir.

Hayatı ve yaşadığı çevre

1852'de İstanbul'da, tarihçi ve devlet adamı bir aileden doğdu. Düzenli okul eğitimi görmedi; babasının Tahran elçiliği sırasında Farsça ve Doğu edebiyatını, sonra Fransızcayı öğrendi.

Uzun bir diplomasi hayatı geçirdi: Paris, Poti, Bombay, Lahey, Londra, Brüksel, Viyana. Bu görevler şiirinin coğrafyasını da genişletti.

1885'te Bombay'dan dönerken eşi Fatma Hanım Beyrut'ta öldü. Makber bu ölümün ardından yazıldı. 1937'de İstanbul'da öldü; Cumhuriyet döneminde milletvekilliği de yapmıştı.

Şiir anlayışı ve dili

Şiirde biçim özgürlüğünü savundu: “Şiirde vezin ve kafiye şart değildir” diyecek kadar ileri gitti, bu yüzden kendisinden sonraki serbestleşmenin habercisi sayılır.

Tabiat onun şiirinde bir süs değil, insanın kendi küçüklüğünü ölçtüğü bir aynadır. Sahra ve Belde gibi metinlerinde çöl, deniz ve şehir doğrudan gözlemle anlatılır.

Makber'de yas, teselliyi reddeden bir sorgulamaya dönüşür. Ölüye emir veren “Çık Fatıma! Lahdden kıyam et” dizesi, Türk şiirinde yasın en çıplak ifadelerinden biridir.

Başlıca eserleri ve şiirleri

• Makber (1885)Eşinin ölümü üzerine yazdığı uzun ağıt; en tanınmış eseri.
• Sahra (1879)Tabiat karşısındaki hayranlığı işleyen manzumeler.
• Ölü (1885)Makber'in devamı sayılan yas şiirleri.
• Finten (1898)Manzum tiyatro; Batı sahne geleneğine yakın örnek.

Edebiyat tarihindeki yeri

Tanzimat'tan Cumhuriyet'e uzanan bir köprü. Vezin ve kafiyeyi tartışmaya açması, kendisinden yarım yüzyıl sonraki serbest nazmın önünü açtı.