Bir Sefilenin Hasbihalinden

Düşmüş bir kadının kendi ağzından anlattığı geçmiş: kırda büyümüş bir çocukluğun, bozulmadan önceki hâlinin tablosu. Şiir suçlamaz, hatırlatır.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Ne idim ben, ne tabii bir kız

   Belki sahrada rebii bir kız

   1Ben ne idim; ne kadar doğal bir kız,

   2belki kırda bir bahar kızı.

   Şiir geçmiş zamanla açılıyor ve ilk sözcük bir soru: “Ne idim ben.” Anlatıcı kendini bugünkü hâliyle değil, kaybettiği hâliyle tanımlayacak.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   En büyük zevkim, ümidim, neşem

   Kırda seyran idi, her gün, her dem

   1En büyük zevkim, umudum, neşem

   2kırda gezinmekti; her gün, her an.

   Mutluluğun tanımı bu kadar sade: gezmek. Üç soyut ad (zevk, ümit, neşe) tek bir eyleme bağlanıyor, çünkü o çocukluğun başka bir programı yok.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Düşünürken o büyük sahrada

   Beni halk eyleyeni tenhada

   1O büyük kırda, tenhalıkta

   2beni yaratanı düşünürken

   Kır burada bir oyun alanından çok düşünme yeri olarak kuruluyor. “Tenhada” sözü yalnızlığı olumsuz bir hâl değil, Tanrı'yla baş başa kalmanın koşulu yapıyor; dış manzara iç konuşmanın zeminine dönüşüyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Duruyorken hareketsiz, sessiz

   Yere inmiş göğe benzerdi deniz

   1Hareketsiz, sessiz duruyorken

   2deniz, yere inmiş bir göğe benzerdi.

   Manzara tersine dönüyor: deniz göğe benzetiliyor. Benzetme, yüzeydeki ışığı ve genişliği birlikte görünür kılarak dış dünyaya dikkatle bakan bir anlatım kuruyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Aksi tekbir ile dolmuş dereler

   Secde eylerdi bütün mescereler

   1Dereler tekbir sesinin yankısıyla dolmuş,

   2bütün ağaçlar secde ediyordu.

   Tabiat ibadet ediyor. Ağaçların secdesi bir süs değil, şiirin teolojisi: yaratılmış olan her şey aynı işi yapıyor ve anlatıcı henüz onların arasında.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Şebi mehtap doğar aynı şafak

   Her taraf nura olur müstağrak

   1Mehtaplı gece şafak gibi doğar,

   2her yer ışığa gömülür.

   Gece ile şafak birbirine karışıyor. Zamanın ayrımları siliniyor, çünkü hatırlanan çocukluk kronoloji değil tek bir aydınlık kütle olarak duruyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Akıyormuş gibi her suda hayat

   Yüzüyormuş gibi hep mahlukat

   1Her suda hayat akıyormuş gibi,

   2bütün yaratıklar yüzüyormuş gibi…

   İki dize de “gibi” ile bitiyor. Şair gördüğünü değil, öyle sandığını söylüyor; hatıra kesinlik iddiasından vazgeçtiği yerde inandırıcı oluyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
8. 8

   Uçacakmış gibi eflake zemin

   Halden, mazi ile atiden emin

   1Yer göklere uçacakmış gibi;

   2şimdiden, geçmişten ve gelecekten emin.

   Yerin göğe uçacakmış gibi durması hafifliğin son hâli: ağırlık kalmamış. “Emin” sözcüğü ise anlatıcının bugün sahip olmadığı tek şeyi adlandırıyor — güven. Geçmişten ve gelecekten emin olmak, çocukluğun tanımı olarak veriliyor; şiirin şimdiki zamanı ise tam tersi.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
9. 9

   Mutmain şevk ile soldan, sağdan

   Bir sataretle inerdim dağdan.

   1İçim rahat, coşkuyla, soldan sağdan

   2bir neşeyle dağdan inerdim.

   Şiir bir inişle kapanıyor ve o iniş henüz masum. Başlıktaki “sefile” sözcüğüyle bu son dize arasındaki mesafe, anlatılmayan bütün hikâyedir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle