Baş Ucunda

Uyuyan bir genç kızın baş ucundan yazılmış dört bentlik bir manzume. Işık, beyazlık ve uyku üzerine kurulu. Son bentte tarif yerini bir dileğe bırakıyor: hayatın bu uykunun dışına hiç çıkmaması.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Leben gibi süzülür bir ziyâ-yı pâk u sefîd,

   Beyaz perdelerinden beyaz hâbgehin;

   Nazar sanır ki olur her derîçesinde bedîd

   Ya hâle-i keremi mâderâne bir nigehin,

   Ya ruh-ı bîlekesi bir sabî-i bîgünehin!

   1Süt gibi süzülür tertemiz, apak bir ışık,

   2beyaz uyku odasının beyaz perdelerinden;

   3göz sanır ki her küçük penceresinde belirir

   4ya bir ana bakışının lütuf halesi,

   5ya da günahsız bir çocuğun lekesiz ruhu!

   Beş dizenin dördü beyazla kurulu: leben (süt), pâk, sefîd, beyaz perde, beyaz hâbgeh. Işık maddeleşiyor, akan bir sıvı gibi süzülüyor. Son iki dize aynı ışığa iki ad veriyor — ana bakışının halesi ya da çocuk ruhu — ikisi de dokunulmamışlığı imliyor.

   Bütün beşlik yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Bu lâne-i seherâgîn içinde bir duhter

   Kadın dilindeki serkeş bir infi'âl gibi

   Kim hem görünmemek ister hem inkişâf eyler

   Yarım açık yatıyor şûh bir hayal gibi,

   Derin derin uyuyor bir huzûr-ı bâl gibi!

   1Seher rengine bürünmüş bu yuvanın içinde bir kız,

   2kadın dilindeki başkaldıran bir kırgınlık gibi —

   3ki hem görünmek istemez hem kendini açar —

   4yarı açık yatıyor şuh bir hayal gibi,

   5derin derin uyuyor bir gönül rahatlığı gibi!

   Uyuyan kız tarif edilmiyor, benzetmeyle veriliyor: “kadın dilindeki serkeş bir infi'âl”, yani hem saklanan hem kendini gösteren bir kırgınlık. “Yarım açık” duruş aynı ikiliği sürdürüyor; kafiyeye giren üç “gibi” bütün bendi kesinleşmemiş hâlde tutuyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Bu lâneye getirir ninniler riyâh-ı sabâh;

   Bu hüsn-i nâimi yelpazeler ziyâ-yı seher;

   Dü çeşm-i bestesini seyreder bütün ervâh;

   Hicâb-ı çeşmine düştükçe, dîde seyreyler

   Rakîk bir tülün altında mâî sünbüller!

   1Bu yuvaya sabah rüzgârları ninniler getirir;

   2bu uyuyan güzelliği seher ışığı yelpazeler;

   3kapalı iki gözünü bütün ruhlar seyreder;

   4gözünün örtüsüne ilişince, göz seyreder

   5ince bir tülün altındaki mavi sümbülleri!

   Bent duyular arasında ilerler: rüzgâr ninni söyler, ışık yelpaze olur, ruhlar seyreder. Son iki dizede bakış göz kapağının tülünde durur ve altındaki damarları mavi sümbüller olarak görür; yorum bu şiirdeki geçişlerle sınırlıdır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Bu hâb içinde hudâ hep melekleri uyutur;

   Bu hâb içinde girer nevbâhara hissiyât;

   Bu hâb içinde dil elbette derdini unutur;

   Bu hâb içinde gelir sem'a şüphesiz nagamât;

   Nolurdu, âh, geçeydi bu hâb içinde hayat!?

   1Bu uykunun içinde Tanrı hep melekleri uyutur;

   2bu uykunun içinde duygular ilkbahara girer;

   3bu uykunun içinde gönül elbette derdini unutur;

   4bu uykunun içinde kulağa şüphesiz nağmeler gelir;

   5ne olurdu, ah, hayat bu uykunun içinde geçseydi!

   Dört dize de aynı kalıpla açılıyor: “Bu hâb içinde”. Tekrar uykuyu bir mekâna çeviriyor; melekler, ilkbahar, dertsizlik ve nağmeler artık orada. Beşinci dize kalıbı bozup dilek kipine geçiyor ve şiiri tek bir isteğe indiriyor: hayatın bu uykunun dışına çıkmaması.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle