Dünyaya ün salışım ahımla feryadımdan mı?

Şair ününün ah ve feryattan mı, merhametsiz sevgiliden mi kaynaklandığını sorgular. Leyla saçlı güzel onu Mecnun’a çevirmiş, göğsünü yaralarla doldurmuş ve ayrılık gecesinde inletmiştir. Lokman’ın bile bilemediği yarasını sevgiliye anlatamaz; Ömer son beyitte sarhoş ve başıboş hâlinin erguvan renkli dudaklardan doğup doğmadığını sorar.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Âleme şây olduğum âh ü figanımdan mıdır

   Yâ bana rahm etmeyen serv-i revânımdan mıdır

   1Dünyaya ün salmam ahım ve feryadımdan mıdır?

   2Yoksa bana acımayan servi boylu sevgilimden midir?

   Şairin dünyaya yayılmış ünü başarıdan değil ah ve feryattan doğar. Açılıştaki iki soru, acının kaynağını kendi sesiyle merhametsiz servi boylu sevgili arasında bölerek kesin bir suçlu seçmez.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Dîde-i bahtım açılmaz hâb-ı gafletten benim

   Tâli’im nahs olduğu devr-i zamânımdan mıdır

   1Talih gözüm gaflet uykusundan açılmıyor.

   2Bu, talihimin uğursuzluğundan mı, zamanın dönüşünden mi?

   Talih gözü gaflet uykusunda kapalıdır; uğursuzluk ile zamanın dönüşü birbirine rakip açıklamalar olur. Şair, bahtsızlığı tek olaya değil uyanmayan bir kader düzenine bağlama eğilimindedir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Ol saçı Leylâ beni Mecnûn u şeydâ kılduğu

   Mihnet ü âlâm ile hâlim diğergûn olduğu

   1Leyla saçlı güzelin beni Mecnun ve çılgın etmesi,

   2Sıkıntı ve acılarla hâlimin değişmesi,

   Leyla saçlı sevgili şairi Mecnun’a çevirirken sıkıntılar bütün hâlini değiştirir. Efsanevi aşk adı, kişisel deliliği büyütür; dönüşüm hem zihinsel hem gündelik hayatı bozan bir sonuçtur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Sînemin sahnı serâser şerhalarla dolduğu

   Cevr-i dilberden midir dâğ-ı dehânımdan mıdır

   1Göğsümün baştan başa yarıklarla dolması

   2Sevgilinin eziyetinden mi, ağzımın yarasından mı?

   Göğsün yarıklarla dolması sevgili eziyeti ile ağızdaki yara arasında sorgulanır. Bedendeki iki ayrı bölge, söylenen feryadın ve içeride taşınan yaranın aynı acıdan beslenen izleri olarak görünür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Aşk mıdır ben âşıkı her hâle hayrân eyleyen

   Yâ felâket mi şeb-i firkatte nâlân eyleyen

   1Beni her hâle şaşkın bırakan aşk mıdır?

   2Yoksa ayrılık gecesinde inleten felaket midir?

   Aşk ile felaket, âşığı şaşkın ve ayrılık gecesinde inleyen hâle getiren iki olası güçtür. Şiir aşkı doğrudan yüceltmez; onun felaketle ayırt edilemeyecek kadar sarsıcı etkisini soru biçiminde açar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Bülbülânı bâğ-ı ikbâlin perîşân eyleyen

   Dembedem bu na’rehâ-yi cansitânımdan mıdır

   1Baht bahçesinin bülbüllerini perişan eden

   2Her an çıkan can alıcı haykırışlarımdan mıdır?

   Baht bahçesinin bülbülleri, can alıcı haykırışlar yüzünden dağılır. Şairin sesi yalnız kendi kederini duyurmaz; çevredeki şarkı ve düzeni de bozan güçlü bir uğultuya dönüşür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Bir sitemkârın elinden çektiğim Sübhân bilür

   Ne benim yârem biter ne derdimi Lokman bilür

   1Bir zalimin elinden çektiğimi Tanrı bilir.

   2Ne yaram kapanır ne de derdimi Lokman bilir.

   Zalimin verdiği acının gerçek ölçüsünü yalnız Tanrı bilir; yara kapanmaz, hekim Lokman bile derdi çözemez. Dinsel tanıklık ile efsanevi tıp, âşığın çaresizliğini iki ayrı otorite üzerinden büyütür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
8. 8

   Düşmana uyma desem uymaz beni düşman bilür

   Bilmezem benden mi suç yoksa cenânımdan mıdır

   1Düşmana uyma desem dinlemez, beni düşman sayar.

   2Bilmiyorum, suç bende mi yoksa sevgilimde midir?

   Sevgili düşmana uyma uyarısını dinlemez ve şairi düşman sanır. Bu yanlış tanıma yüzünden konuşan suçun kendisinde mi cananda mı olduğunu bilemez; ilişki içindeki güven bütünüyle tersine döner.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
9. 9

   Hâl-i aşkı bilmeyen fehmeylemez hayranlığım

   Böyle dembeste gören elbet çeker mestanlığım

   1Aşk hâlini bilmeyen şaşkınlığımı anlayamaz.

   2Beni böyle suskun gören sarhoşluğumu fark eder.

   Aşk hâlini yaşamayanlar şaşkınlığı anlayamaz; dışarıdan görülen suskunluk sarhoşluğa yorulur. Birim, iç deneyim ile toplumun gözlemi arasındaki farkı vurgulayarak âşığın yalnızlığını derinleştirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
10. 10

    Bilmezem Âşık Ömer sermest ü sergerdanlığım

    Lebleri câm-ı şerâb-ı ergavânımdan mıdır

    1Ey Âşık Ömer, sarhoş ve başıboş hâlim

    2Onun erguvan şarabı kadehi gibi dudaklarından mıdır?

    Ömer kendi sarhoş ve başıboş hâlinin kaynağını sevgilinin erguvan şarabı gibi dudaklarında arar. Son soru, önceki kader ve felaket sorgularını yeniden bedensel güzelliğin büyüsüne bağlar.

    ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle