Târîh-i Ahmed Efendi el-Halvetî

Şeyh Ahmed Efendi'nin ölümü için yazılan üç beyitlik tarih, dünya süsünün geçiciliğini, irci‘î emrini ve rahmet yurduna göçü işler; kapanış beytinde ölen kişi Kız Ahmed lakabıyla anılır.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Allâh Allâh diyerek terk-i sivâyı tâm idüp

   Oldı Şeyh Ahmed Efendi ‘âzim-i dâr-ı ebed

   1'Allah Allah' diyerek Allah'tan başka her şeyi bütünüyle bıraktı;

   2Şeyh Ahmed Efendi ebedilik yurduna yöneldi.

   Ölüm haberi bir zikir sesiyle açılır: tekrarlanan ad, ölen kişinin son eylemini konuşma değil anma yapar. “Tâm” sözü terkin kısmî değil eksiksiz olduğunu vurgular. İkinci dizede “‘âzim” yola çıkan demektir; böylece ölüm bir son değil, yönü belli bir hareket olarak adlandırılır.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Bî-bekâdır bildi çün âlâyiş-i gerdûn-i dûn

   Pâdişâh olsa cihâna ‘ömri olsa lâ-yü‘ad

   1Aşağı dünyanın süsünün kalıcı olmadığını anladı;

   2dünyaya padişah olsa ve ömrü sayısız olsa bile.

   Bu beyit ölümü değil, ölümden önceki bilgiyi anlatır: yüklem “bildi”dir, yani geçicilik ona sonradan olan bir şey değil, önceden vardığı bir hükümdür. Kanıt olarak da en uç iki ihtimal seçilir — bütün dünyaya padişahlık ve sayıya sığmayan bir ömür; ikisi de dünyanın süsünü kalıcı kılmaya yetmez.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   İrci‘î emriyle cân indi civâr-ı rahmete

   Göçdi Kız Ahmed Efendi ide câ huldı Samed

   1'Dön!' emriyle can rahmet civarına indi;

   2Kız Ahmed Efendi göçtü; Samed olan Allah ona ebedî yurdu yer etsin.

   Kapanış beyti yönü tersine çevirir: emir “dön” derken can yükselmez, rahmetin yakınına “iner”. Ölen kişi burada ilk beyitteki resmî unvanıyla değil “Kız Ahmed” lakabıyla anılır; kaynak bu adı verir, arkasındaki hikâyeyi vermez. Son dilek de Samed adına, yani hiçbir şeye muhtaç olmayana yöneltilir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle