Âşık Oldum Leblerinin Kandine Bir Kimsenin

Şair bir kişinin şeker dudaklarına tutulup hilesine yenildiğini, yeminlerine artık inanmayacağını söyler. Divana başvurur gibi hâlini anlatmak ister; son bölümde Âşık Ömer, daha önce dinlemediği öğüdün haklı çıktığını kabul eder.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Âşık oldum leblerinin kandine bir kimsenin

   Düştü gönlüm çâresi yok bendine bir kimsenin

   1Birinin dudaklarının şekerine âşık oldum.

   2Gönlüm onun bağına düştü; çaresi yok.

   Dudak şekeri tatlılık, bağ ise esaret taşır. İlk iki dize aşkın hazla başlayıp çare bulunmayan bir tutsaklığa dönüştüğünü gösterir; gönül kendi isteğiyle girdiği yerde artık çıkış yolu bulamaz.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Çerha boyun eğmez iken ol esîr etti beni

   İrmedi aklım benim hiç fendine bir kimsenin

   1Feleğe bile boyun eğmezken o beni esir etti.

   2O kişinin hilesini aklım hiç kavrayamadı.

   Feleğe boyun eğmeyen kişinin sevgili tarafından esir edilmesi güç dengesini tersine çevirir. Âşığın aklı hileyi kavrayamaz; yenilgi yalnız iradede değil, karşı tarafın yöntemini anlayamamakta da yaşanır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Görmemiştir kimseler anın gibi serkeş inâd

   Bil anın cevr ü cefâsı gün begün oldu ziyâd

   1Kimse onun kadar başına buyruk ve inatçı birini görmemiştir.

   2Onun eziyeti ve cefası günbegün arttı.

   Sevgilinin inadı ve başına buyrukluğu kimseyle karşılaştırılamaz. Eziyetin günbegün artması bir anlık öfke değil, düzenli bir davranış biçimidir; şairin umudu zamanla hafiflemek yerine ağırlaşır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Emr-i Hak’la ger ölürsem kaydedin benden azâd

   Tevbeler inanmayım ben andına bir kimsenin

   1Hakk’ın emriyle ölürsem beni bu bağdan kurtulmuş sayın.

   2Tövbeler olsun, birinin yeminine bir daha inanmayayım.

   Ölüm, bağdan resmî bir azat sayılır. Şair yeminlere inanmayacağına tövbe ederken yalnız sevgiliyi değil, kendi kolay inancını da sorgular; aşk deneyimi güvene karşı sert bir öğüt üretir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Bir gedâyım iktidârım yok benim sîm üzere

   Varayım dîvâna bir gün yazılan gelür sere

   1Ben bir yoksulum; gümüş üzerinde gücüm yok.

   2Bir gün divana varayım; yazılan neyse başa gelir.

   Kendisini yoksul ve güçsüz sayan âşık divana başvurmayı düşünür. “Yazılan başa gelir” sözü kaderi kabul ederken adalet arayışını bütünüyle bırakmaz; çaresiz kişi yine de hâlini duyuracak bir kapı arar.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Yâ azad ede beni yâ kahr ede ol öldüre

   Arzederim hâlimi ben kendine bir kimsenin

   1Ya beni özgür bıraksın ya da kahredip öldürsün.

   2Hâlimi o kişinin kendisine anlatacağım.

   Seçeneklerin özgür bırakılmak ya da öldürülmekle sınırlanması esaretin dayanılmazlığını gösterir. Hâli doğrudan sevgiliye sunmak, aracılardan vazgeçip hükmü bağın sahibine bırakmaktır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Taşa çaldın başımı almadın asla bir haber

   Demedim mi ol güzel sana kıyar ziyân eder

   1Başımı taşa çaldın, ama hiç haber almadın.

   2“O güzel sana kıyar, zarar verir” demedim mi?

   Başını taşa çalmak pişmanlığın bedensel ifadesidir. Önceden “bu güzel sana kıyar” diye yapılan uyarının gerçekleşmesi, şairi hem sevgilinin zalimliğine hem kendi söz dinlemezliğine tanık eder.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
8. 8

   Bu felâketler sana hem çok değil Âşık Ömer

   Tutmadın asla kulak sen pendine bir kimsenin

   1Ey Âşık Ömer, bu felaketler sana az bile.

   2Çünkü o kişinin öğüdüne hiç kulak vermedin.

   Mahlas beyti Ömer’i dışarıdan azarlayan bir iç ses kurar. Felaketlerin az sayılması sevgiliyi haklı çıkarmaz; dinlenmeyen öğüdün bedelini vurgular ve şiiri öz eleştiriyle kapatır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle