Ba'de't-Telâki

Adı “buluşmadan sonra” demek ve şiir tam o ânı alıyor. Kavuşmanın yaşanmış olmasının yetmediğini, her yakınlığın uzaktan gelen bir çağrıyla bozulduğunu ve arayışın kavuşmanın üstünde sürdüğünü söylüyor.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Evet, senin o kadar gizli, nazlıdır hissin

   Ki bence sen yine bir gonce-i bekâretsin.

   1Evet, senin hissin o kadar gizli, o kadar nazlı

   2ki bence sen yine açılmamış bir bekâret goncasısın.

   Başlık “buluşmadan sonra” demek; şiir kavuşmanın ardından açılıyor ve ilk beyit bir paradoks kuruyor: birleşme yaşandığı hâlde sevgili hâlâ “gonce-i bekâret”, açılmamış bir tomurcuk. Manzumenin tamamı bu tamamlanmamışlık üzerine kurulacak.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Rahîk-i vecd-i telâkiyi nûş ederken sen,

   Vücûd-ı mestin o girdâb-ı gaşy içinde iken,

   1Sen buluşmanın coşku şarabını içerken,

   2sarhoş bedenin o kendinden geçme girdabının içindeyken,

   Beyit baştan sona sarhoşluk sözlüğüyle çalışıyor: “rahîk” saf şarap, “nûş” içmek, “mest” sarhoş, “gaşy” kendinden geçme. Yaşananın adı bir kez anılmıyor, yalnız etkileri sayılıyor. “Girdâb” benzetmesi de hazzı bir yükseliş değil aşağı çekiliş olarak gösteriyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Sükût-ı cismine rûhun nigâh eder gülerek;

   O, sanki ömrünün üstünde bir yabancı melek!

   1ruhun, bedeninin suskunluğuna gülerek bakar;

   2o ruh, sanki ömrünün üstünde duran bir yabancı melek!

   Ruh ile beden ayrılır ve ruh, konuşanın kendi ömrünün üzerinde duran yabancı bir melek gibi seyirci olur. Hazzın ortasında açılan bu mesafe şiirin tamamlanmamış kavuşma duygusunu sürdürür; şairin mesleği gerekçe yapılmaz.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Semâ-yı vaslına ettikçe irtikâ gönlüm

   Hayâlini daha yüksekte hoşnişîn görürüm.

   1Gönlüm sana kavuşmanın göğünde yükseldikçe

   2hayalini daha yükseklerde hoşça kurulmuş görürüm.

   Yükselme ile mesafe aynı hareketin iki yüzü oluyor: gönül ne kadar çıkarsa hayal o kadar yukarıda kalıyor. “İrtikâ” (yükselme) ile “daha yüksekte” arasındaki açıklık, ulaşılan şeyin ulaşılmak isteneni hep geride bırakmasını anlatıyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Hayalin öyle göründükçe çeşm-i hasretime

   Yalan, derim bütün ezvâk-ı mâlikiyyetime;

   1Hayalin hasret gözüme öyle göründükçe

   2sahip olmanın bütün zevklerine yalan derim;

   Şiirin mantığı tersine çalışıyor: hayal göründükçe elde edilmiş olan değersizleşiyor. “Ezvâk-ı mâlikiyyet” — sahip olma zevkleri — neredeyse hukukî bir tamlama gibi duruyor ve tam bu yüzden işe yarıyor: aşkın sahiplenmeyle bitmediğini mülkiyet diliyle söylüyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Benim sa'adetim artık bu şeb hakîkat iken

   «Yalan, yalan!» diye haykırmak isterim yine ben!

   1Mutluluğum artık bu gece gerçek olmuşken

   2yine de “yalan, yalan!” diye haykırmak isterim!

   Çelişki en açık hâline geliyor: mutluluk “hakîkat” olmuşken haykırılmak istenen söz “yalan”. Tırnak içindeki tekrar, düzyazı akışına yakın bu manzumeye bir çığlık yerleştiriyor. “Yine ben” kalıbı da bunun ilk kez olmadığını, alışkanlığa dönüştüğünü ima ediyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Bihişt-i 'aşkını mestâne gezdigim anda

   «Bihişt-i 'aşkıma gel!» der uzakta bir hande!

   1Aşkının cennetini sarhoş gibi gezdiğim anda

   2uzakta bir gülüş “aşkımın cennetine gel!” der.

   İki dize aynı tamlamayı iki kez kullanıyor: biri gezilen cennet, öbürü uzaktan çağıran cennet. Aynı ad iki ayrı yere veriliyor ve âşık ikisinin arasında kalıyor. Çağıran şey bir söz bile değil, bir “hande”, yani gülüş: davet dile gelmeden iş görüyor.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
8. 8

   Vücûd-ı nâzikin âgûş-ı şefkatimde iken

   Hayalinin sesi: «Gel!» der uzakta bir yerden,

   1Narin bedenin şefkatli kollarımın arasındayken

   2hayalinin sesi uzakta bir yerden “Gel!” der;

   Önceki beytin yapısı tekrarlanıyor, ama bu kez beden gerçekten kollarda: “âgûş-ı şefkat”. Buna karşılık ses hâlâ uzaktan geliyor. Yakınlık ne kadar somutlaşırsa çağrı o kadar uzaklaşıyor; tekrar burada bir kusur değil, şiirin işleyiş biçimi.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
9. 9

   Bu lahn-ı d'aveti gûş eyledikçe aldanırım,

   Kolunda bir gecelik bir misafirim sanırım.

   1Bu davet ezgisini duydukça aldanırım,

   2kolunda bir gecelik bir konuk olduğumu sanırım.

   Aldanma açıkça kabul edilir. ‘Lahn-ı davet’ sesi müzikleştirip direnilmez kılar. Kaynak tekil ‘kolunda’ der; konuşan kendini sahip olan değil, sevgilinin kolunda yalnız bir gece kalan konuk gibi görür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
10. 10

    Hayat-ı vaslını görmekle kalmıyor nazarım,

    Hayat-ı vaslının üstünde bir hayat ararım.

    1Bakışım kavuşmanın hayatını görmekle kalmıyor,

    2o kavuşma hayatının üstünde bir hayat ararım.

    Son beyit kapanış yerine bir açıklık bırakıyor: aynı tamlama iki dizede tekrarlanıp ikincisinde “üstünde” ekiyle aşılıyor. Kavuşmanın hayatı yetmiyor, onun da üstünde bir hayat aranıyor. İlk beyitteki “açılmamış gonce” imgesiyle başlayan halka burada kapanıyor.

    ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle