Başladı îmâ-yı va'd-i vasla ebrûlar yine

Kaşın verdiği kavuşma işaretiyle açılıp kucaklaşma sahnesine kadar giden bir gazel. Ekrem burada Nedîm'in söyleyişini örnek alır ve mahlas beytinde bunu açıkça söyleyerek söz ustalarının kıskanmasını ister.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Başladı îmâ-yı va'd-i vasla ebrûlar yine

   Etmeseydi bir füsûn ol çeşm-i câdûlar yine

   1Kaşlar yine kavuşma vaadinin işaretini vermeye başladı,

   2keşke o cadı gözler yine bir büyü yapmasaydı.

   Gazel bir jestle açılır: kaş kalkar, kavuşma vaat eder. "Îmâ" söz değil işarettir, bu yüzden verilen söz bağlayıcı olmaz; ikinci dize zaten göze döner ve işareti büyüye bağlar. "Câdû" cadı demektir — kaşın verdiği sözü gözün büyüsü geçersiz kılar.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Sen de azm-i bâg ü râg et gel açıl ey gül-nihâl

   Pertev-efşân olmada her sûya meh-rûlar yine

   1Sen de bağa bayıra yönel, gel açıl ey gül fidanı;

   2ay yüzlüler yine her yana ışık saçmakta.

   Bahar daveti beytin yüzeyi, kıyas ise altıdır: sevgili gül fidanına benzetilirken "açıl" hem çiçeklenmeyi hem neşelenmeyi karşılar. İkinci dize davete baskı ekler — başkaları çoktan dışarıdadır, ışık saçmaktadır; çağrı böylece rekabetle desteklenir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Çektim ol meh-pâreyi âguşa sardım sîneme

   Oldu mîzâb-ı safâ cismimdeki mûlar yine

   1O ay parçasını çekip kucakladım, bağrıma bastım;

   2vücudumdaki kıllar yine safa oluğuna döndü.

   Konuşan ay parçasına benzettiği sevgiliyi kucaklayıp bağrına basar. Bedendeki kılların ‘safâ oluğu’ olması, yaşanan sevinci doğrudan bedensel bir akış imgesine çevirir; beyit metin dışı bir şiir geleneğiyle açıklanmaz.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Bî-tekellüf aldı mürg-ı aklımı çeşmân-ı yâr

   Andelîb-i cân-şikâr etti piristûlar yine

   1Sevgilinin gözleri aklımın kuşunu teklifsizce aldı;

   2kırlangıçları yine can avlayan bülbüle çevirdi.

   Kuş mecazı beyti baştan sona tutar: akıl bir kuştur, sevgilinin gözleri onu avlar. İkinci dizede avcı da kuşa döner — kirpikler kırlangıç, bakış ise can avlayan bülbül olur. "Bî-tekellüf" zahmetsizce demektir; avlanma bir çabayı değil bir alışkanlığı anlatır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Eşkimi ardınca icrâ ettim ol ser ü kadin

   Bâgda hayrette kaldı servler cûlar yine

   1Gözyaşımı o servi boylunun ardından akıttım;

   2bağda serviler ve ırmaklar yine şaşakaldı.

   Beyit ağlamayı bir sulama işine çevirir: gözyaşı sevgilinin ardından "icrâ" edilir, yani akıtılır. Bağdaki serviler ile ırmaklar şaşırır, çünkü yanlarından kendi işlerini yapan bir boy ve bir su geçmiştir. Kaynakta bu ikinci dize öbürlerinden kısadır ve olduğu gibi bırakılmıştır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Bu Nedîmâne neşîdem seyredip Ekrem sezâ

   Reşk ederse tab'ıma yek-ser sühangûlar yine

   1Ekrem, bu Nedîm'e yakışır şiirimi görüp

   2bütün söz ustaları yaratılışımı kıskanırsa yeridir.

   Mahlas beyti şiiri açıkça ‘Nedîmâne’ diye niteler ve söz ustalarının Ekrem'in yaratılışını kıskanmasını yerinde bulur. Yorum bu iki öz değerlendirmeyi korur; şairin dönem içindeki konumuna ilişkin ek hüküm kurmaz.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle