Be gazîler aşka düşelden beri

Şair aşka düştüğünden beri gam denizinde kaldığını, bedeninin yandığını ve kervansız çöllerde Mecnun gibi dolaştığını anlatır; sevgilinin rakibe yar oluşu feryadı göğe çıkarır ve dünyayı daraltır.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Be gazîler aşka düşelden beri

   Gam deryâsı serden aşaldan beri

   1Ey gaziler, aşka düşeli beri

   2gam denizi başımdan aşalı beri;

   ‘Gaziler’ hitabı dinleyici topluluğunu çağırır; şair aşk macerasını savaş anlatısı gibi açar. Gam denizinin baştan aşması, kederin çevrede duran bir su değil konuşanı bütünüyle örten boğucu bir kuvvet olduğunu gösterir.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Gam u mihnet bana yâr oldu gitti

   Tutuştu vücûdum nâr oldu gitti

   1gam ve sıkıntı bana yar oldu;

   2bedenim tutuşup ateşe döndü.

   Gam ve mihnet sevgilinin yerini alıp âşığın sürekli yoldaşı olur. Bedenin ateşe dönüşmesi iç acıyı görünür ve fiziksel kılar; birinci birimdeki su taşkınıyla buradaki yangın birleşerek çifte kuşatma yaratır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Kârbân işlemez illerde kaldım

   Bir aceb şiddetli yollarda kaldım

   1Kervan geçmeyen illerde kaldım;

   2çok zorlu yollarda kaldım.

   Kervanın işlemediği iller güvenli yol ve topluluk bağının kesildiği yerlerdir. Şiddetli yollar ifadesi yalnız mesafeyi değil yolculuğun eziyetini vurgular; âşık hem coğrafi hem duygusal olarak sahipsiz alanda kalır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Gârib Mecnun gibi çöllerde kaldım

   dört yanım işlemez kar oldu gitti

   1Garip Mecnun gibi çöllerde kaldım;

   2dört yanım işlemez, ‘kar oldu’ gitti.

   Mecnun benzetmesi çöldeki yalnızlığı kurar. İkinci dizedeki exact ‘kar oldu’ yüzeyinin kar, kâr veya başka bir tarihî biçimle ilişkisi kesinleşmediğinden ‘kara dönüştü’ ya da ‘karanlık oldu’ diye onarılmaz; hareketin durduğu yüzey korunur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Hastadır vücûdum zinde değildir

   Akl ü fikrim dersen bende değildir

   1Bedenim hastadır, diri değildir;

   2aklım ve düşüncem de bende değildir.

   Hastalık canlılık kaybıyla açıklanır, ardından akıl ve fikrin kişiden ayrıldığı söylenir. Böylece aşkın etkisi bedenden zihne ilerler; âşık yalnız güçsüz değil kendi düşünme merkezini de yitirmiş durumdadır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Zahmım yüreğimde tende değildir

   Yârım agyâr ile yâr oldu gitti

   1Yaram yüreğimdedir, bedende değildir;

   2sevgilim rakibe yar olup gitti.

   Yaranın tende değil yürekte olması görünür tıbbi müdahaleyi imkânsız kılar. Asıl neden sevgilinin ağyâra yâr oluşudur; dışarıdaki rakip ilişkisi içte iyileşmeyen bir kalp yarası olarak yerleşir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Ey Ömer artırdım âh ü feryâdı

   Melâmet dumanı serim kapladı

   1Ey Ömer, ahımı ve feryadımı artırdım;

   2melamet dumanı başımı kapladı.

   Mahlaslı birimde Ömer feryadını kendi eliyle artırdığını söyler; acı artık yalnız başına gelen değil sesle büyüttüğü bir deneyimdir. Melamet dumanı toplumsal kınanmayı başın çevresinde boğucu bir perdeye dönüştürür.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
8. 8

   Ayyûka çıkardım nâle vü zârı

   Bu dünyâ başıma dar oldu gitti

   1İnleyişimi göğün tepesine çıkardım;

   2bu dünya başıma dar oldu.

   Ayyûk göğün en yüksek noktası gibi düşünülür; nâlenin oraya çıkması feryadın kozmik ölçüsünü kurar. Buna rağmen sonuç genişleme değil dünyanın daralmasıdır: ses yükseldikçe âşığın yaşama alanı kapanır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle