Bugün bu eski viranenin mamur yeriyim

Şair kendisini eski viranenin mamur yanı, harap yerin bayındır sakini gibi karşıtlıklarla tanımlar. Sevgilinin gamzesine ve saç kancasına bağlanmıştır. Dört unsurdan giydiği renkli aba içinde hem karanlığı hem hidayet nurunu taşır. Âşık Ömer dertle teselli bulur; bilenlerin ayağının toprağı, bilmeyenlerin başında bela baltası olduğunu söyler.

Özgün dizeler ve günümüz Türkçesi karşılığı gösteriliyor.

1. 1

   Ben bugün bu köhne bir vîrânenin ma’mûruyum

   Hem harâb âbâdıyım hem şîve-i engûruyum

   1Bugün bu eski viranenin bayındır hâle gelmiş kişisiyim.

   2Hem harap yurdum hem üzümün işveli neşesiyim.

   Viranede mamur olmak ilk karşıtlığı kurar; anlatıcı yıkıntının içinde canlı kalan parçadır. Harap yurt ve üzüm neşesi de aynı bedende çöküşle coşkuyu yan yana getirir.

   Bütün beyit yorumlarını göster ↓

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
2. 2

   Ne Süleymân’ım Süleymân’ın ne kemter mûruyum

   Dün o câdû gamzesin gördüm anın meşhûruyum

   1Ne Süleyman’ım ne de Süleyman’ın değersiz karıncasıyım.

   2Dün o büyücü bakışını gördüm; şimdi onunla anılan kişiyim.

   Şair kendini ne Süleyman’ın kudretine ne de onun küçük karıncasına yerleştirir. Büyücü bakışı gördükten sonra sevgiliyle “meşhur” oluşu, tutkunluk uydurmadan, artık onun adıyla tanınan kişi hâline geldiğini bildirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
3. 3

   Ol sebebden dilde kuvvet tende yoktur tâkatım

   Geçmede her dem hayâlât ile vakt ü sâatım

   1Bu yüzden gönlümde güç, bedenimde dayanma kalmadı.

   2Vaktim her an hayaller içinde geçiyor.

   Gönül gücü ve beden dayanıklılığı tükenirken zaman hayallerle geçer. Sevgilinin yokluğunda gerçek eylem azalır, zihinsel görüntüler bütün saatleri doldurur.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
4. 4

   Ne hat u hâl-i siyeh ne zülf-i anber hâcetim

   Saçı kullâbına bendoldum anın Mansûr’uyum

   1Ne siyah ayva tüyüne, bene ne de amber kokulu saça ihtiyacım var.

   2Saçının kancasına bağlandım, onun Mansur’uyum.

   Ayva tüyü, ben ve amber saç tek tek istenmez; çünkü saç kancasına zaten bağlanılmıştır. Mansur adı, bu bağın ölüm pahasına açıklanan aşk hâline geldiğini gösterir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
5. 5

   Bende bünyâd oldu âb u âteş ü hâk ü hevâ

   Çâr unsurdan urundum eğnime rengin abâ

   1Bende su, ateş, toprak ve hava temeli kuruldu.

   2Dört unsurdan renkli bir abayı sırtıma giydim.

   Dört unsur bedende temel kurar ve renkli aba olur. İnsan kozmik maddeleri giyen bir derviş gibi düşünülür; beden yalnız et değil su, ateş, toprak ve havanın dengeli bileşimidir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
6. 6

   Bende zulmet bendedir âyîne-i âlem nümâ

   Dembedem nûr-i hidâyet pertevînin Tûr’uyum

   1Karanlık da bende, dünyayı gösteren ayna da bende.

   2Her an hidayet ışığının parladığı Tur Dağı’yım.

   Karanlık ile dünyayı gösteren ayna aynı öznenin içindedir. Hidayet ışığının Tur’u olmak, çelişkiyi yok etmez; kişi hem gölgeyi hem aydınlanma imkânını birlikte taşır.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
7. 7

   Câna her ne devr elinden irişe cevr ü sitem

   Hâtırım buldu tesellâ çekmezem andan elem

   1Zamanın elinden cana hangi eziyet gelirse gelsin,

   2Gönlüm teselli buldu, ondan artık acı çekmem.

   Zamanın eziyeti artık gönlü yıkmaz çünkü teselli bulunmuştur. Bu dayanıklılık acının bitmesinden değil, onunla yaşamayı öğrenmekten doğar; dış koşul değişmeden iç tutum değişir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
8. 8

   Hemnişînim hemdemim derd ü belâ endûh u gam

   Bu şükûfestân-ı dehrin dopdolu zenbûruyum

   1Yoldaşım ve sırdaşım dert, bela, keder ve gamdır.

   2Bu dünya çiçekliğinin dopdolu arısıyım.

   Dert, bela, keder ve gam şairin yoldaşı ve sırdaşıdır. Dünya bir çiçeklik olarak kurulurken konuşan kişi kendini bu bahçenin “dopdolu arısı” sayar; kaynakta arı vardır, kovan değil.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
9. 9

   Nâlesi serd olduğçün ey Ömer bülbüllerin

   Revnâkı günden güne olur ziyâde güllerin

   1Ey Ömer, bülbüllerin inleyişi soğuduğu için,

   2Güllerin güzelliği günden güne artar.

   Bülbüllerin sesi soğudukça güllerin gösterişi artar. Sevenlerin feryadı azaldığında güzelliğin rahatça hüküm sürmesi, aşk ilişkisindeki adaletsiz dengeyi eleştirir.

   ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle
10. 10

    Ayağı toprağıyım kıymet bilen kâmillerin

    Başına bilmezlerin ammâ belâ sâtûruyum

    1Değer bilen olgun kişilerin ayağının toprağıyım.

    2Ama bilmeyenlerin başında bela baltasıyım.

    Mahlas kapanışında şair bilenlerin ayağında toprak kadar alçakgönüllüdür. Bilmeyenlerin başında baltaya dönüşmesi ise tevazunun bilgisizliğe karşı sert ve kesici bir tavırla birlikte var olduğunu gösterir.

    ❞Alıntıyı kopyalaNot ekle